Γράμμα προς το κοριτσάκι από τη Βουστρία

Δεν ξέρω ποια είσαι, κοριτσάκι, και δεν έχω κανέναν έλεγχο για σένα. Αντιθέτως. Ξέρεις, επειδή ήμουν κι εγώ στην ηλικία σου, και λατρεύω τα ρεσιτάλ: τα παιδιά απαγγέλλουν τις λέξεις που διδάσκουν οι ενήλικες. Πιστεύουν ό, τι τους λέγεται επειδή δεν είναι ακόμη σε θέση να κατανοήσουν τα πράγματα και να γνωρίσουν τον ίδιο τον κόσμο.

Δεν θα σου γράψω αυτές τις ατάκες σήμερα, κοριτσάκι. Γράφω για σένα για χρόνια, όταν μεγαλώσεις και μπορείς να δεις τα πράγματα μέσα από τα ίδια σου τα μάτια.

Όταν μεγαλώσεις, μην παίρνεις ιδέες μόνο και μόνο επειδή ένας πολιτικός, ένας δάσκαλος, ένας δημοσιογράφος, ή ακόμα και οι γονείς σου σου είπαν.

Πάντα να ρωτάς: Τι συνέβη πραγματικά; Για παράδειγμα, πώς δούλεψαν εκείνα τα εργοστάσια, για τα οποία εσείς, ως παιδί, στην πλατφόρμα για να θρηνήσετε;

Παρήγαγαν με κέρδος ή με ζημία; Ποιος πλήρωσε για την απώλεια; Σε ποιες αγορές πουλούσαν τα προϊόντα τους; Θα μπορούσαν να επιβιώσουν κάτω από τον παγκόσμιο ελεύθερο ανταγωνισμό;

Και για να καταλάβετε, πρέπει να ξεκινήσετε με το απλούστερο ερώτημα: τι είναι ο καπιταλισμός και τι είναι ο σοσιαλισμός;

Εδώ είναι μερικά πράγματα γι 'αυτούς από έναν καθηγητή φιλοσοφίας:

Τον 19ο αιώνα, ένα νέο οικονομικό σύστημα αυξανόταν ραγδαία: ο καπιταλισμός. Σε λίγο καιρό, θα μεταμορφώσει ριζικά τον κόσμο. Αλλά θα εγερθούν και κριτικές φωνές. Θα έπαιρναν διαφορετικά ονόματα: Σοσιαλιστές, Κομμουνιστές, Μαρξιστές και ούτω καθεξής. Ο καπιταλισμός, είπαν, δεν είχε τελειώσει τη δυστυχία του λαού· είχε αλλάξει μόνο τη μορφή του. Έτσι επρόκειτο να αντικατασταθεί από ένα άλλο οικονομικό σύστημα στο οποίο τα ιδανικά της ισότητας θα γίνονταν πραγματικότητα. Οι Σοσιαλιστές, οι Κομμουνιστές και οι Μαρξιστές κατηγόρησαν την ιδιωτική περιουσία για όλα τα κακά πράγματα σχετικά με τον πολιτισμό. Η λύση, σύμφωνα με αυτούς, ήταν συλλογική ιδιοκτησία. Θα έβαζε τέλος στις αδικίες και τις ανισότητες που επηρέασαν την ανθρώπινη συνείδηση.

Χιλιάδες σελίδες θα γράφονταν για να γίνει αξιόπιστη αυτή η ιδέα, αλλά οι άνθρωποι που ονομάζονταν Μπολσέβιτς έπρεπε να έρθουν και, επικεφαλής του ηγέτη τους, Βλαντιμίρ Λένιν, το 1917, τόλμησαν να βάλουν αυτή την ιδέα στη ζωή.

Έτσι η μεγάλη XX σύγκρουση προέκυψε μεταξύ δύο οραμάτων της παγκόσμιας οικονομικής τάξης: του συλλογικού σοσιαλισμού και του ιδιωτικού καπιταλισμού. Για δεκαετίες αυτή η σύγκρουση θα κυριαρχούσε στον κόσμο.

Ο καπιταλισμός είναι ένα σύστημα όπου οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα να κατέχουν ιδιωτική περιουσία, να επενδύουν, να δημιουργούν επιχειρήσεις και να ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Δεν υπόσχεται ισότητα αποτελεσμάτων, αλλά υπόσχεται οικονομική ελευθερία και την ευκαιρία για όλους να επωφεληθούν από τις θέσεις εργασίας, τα ταλέντα και τις πρωτοβουλίες τους.

Αυτή η ελευθερία έχει δημιουργήσει πλούτο, καινοτομία και πρόοδο σε μέγεθος που η ανθρώπινη ιστορία δεν είχε γνωρίσει ποτέ πριν. Ούτε καν το φανταζόμουν. Το Smartphone με το οποίο διασκεδάζετε σήμερα, και τα κοινωνικά δίκτυα που σας συνδέουν με φίλους και φίλους από όλο τον κόσμο είναι το προϊόν αυτής της ελευθερίας.

Ο σοσιαλισμός, από την άλλη πλευρά, αναφέρθηκε στην ιδέα ότι η ιδιωτική ιδιοκτησία στα κύρια εργαλεία παραγωγής θα πρέπει να περιοριστεί ή να αντικατασταθεί από συλλογική περιουσία. Ο στόχος ήταν να δημιουργηθεί μια πιο ισότιμη και δίκαιη κοινωνία. Ήταν ένα ιδανικό που ενέπνευσε εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Όταν όμως έκανε αίτηση, αντιμετώπισε σοβαρές δυσκολίες και προβλήματα. Ο κεντρικός κρατικός σχεδιασμός δεν κατάφερε να αντικαταστήσει τους μηχανισμούς της αγοράς. Χωρίς ανταγωνισμό και χωρίς σήματα αγοράς, οι σοσιαλιστικές οικονομίες έγιναν λιγότερο αποτελεσματικές και λιγότερο καινοτόμες.

Θα μάθετε επίσης ότι αυτό ήταν το μεγαλύτερο οικονομικό πείραμα στη σύγχρονη ιστορία και ότι στα τέλη του 20ου αιώνα, αυτό το πείραμα απέτυχε. Οι σχεδιαζόμενες οικονομίες κατέρρευσαν ή αναμορφώθηκαν παίρνοντας στοιχεία της οικονομίας της αγοράς.

Οι βιομηχανίες τους χρεοκόπησαν σε μεγάλο βαθμό, συμπεριλαμβανομένων αυτών του γιουγκοσλαβικού σοσιαλισμού, που ήταν μέρος της οικονομίας του Κοσσυφοπεδίου. Το μόνο που ήταν δυνατό ήταν η ιδιωτικοποίηση των λίγων τιμαλφών που είχαν απομείνει.

Η ιδιωτικοποίηση σοσιαλιστικών εργοστασίων στο μεταπολεμικό Κοσσυφοπέδιο ήταν μέρος αυτής της ιστορικής εξέλιξης. Μετά τον πόλεμο, το Κοσσυφοπέδιο ξεκίνησε τη μετάβαση από τη σοσιαλιστική οικονομία στην οικονομία της αγοράς, ακολουθώντας τη διαδρομή που είχαν ταξιδέψει πολλές άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης νωρίτερα.

Η ιδέα ότι αυτά τα εργοστάσια θα μπορούσαν να συνεχίσουν να λειτουργούν όπως πριν είναι εντελώς αβάσιμη. Δημιουργήθηκαν και λειτουργούσαν μέσα σε ένα ήδη τελειωμένο οικονομικό σύστημα. Η οικονομία της αγοράς απαιτεί ανταγωνισμό, συνεχείς επενδύσεις, τεχνολογική καινοτομία και ικανότητα προσαρμογής στις απαιτήσεις των καταναλωτών. Σχεδόν όλα τα σοσιαλιστικά εργοστάσια απέτυχαν να εκπληρώσουν αυτές τις προϋποθέσεις. Υπέφεραν από ξεπερασμένη τεχνολογία, χαμηλή παραγωγικότητα, ελλείψεις κεφαλαίου και εξάρτηση από κρατικές επιδοτήσεις. Η ιστορία του Τρέπτσα στα μεταπολεμικά χρόνια στο Κοσσυφοπέδιο είναι το πιο ενδεικτικό παράδειγμα αυτού του γεγονότος.

Επιπλέον, οι παραδοσιακές αγορές στις οποίες οι εταιρείες αυτές είχαν πουλήσει τα προϊόντα τους είχαν χάσει. Στις νέες οικονομικές συνθήκες, έπρεπε να ανταγωνιστούν τις τοπικές και διεθνείς επιχειρήσεις πολύ πιο αποδοτικές και προηγμένες. Χωρίς μεγάλες επενδύσεις και βαθιά αναδιάρθρωση, ήταν δύσκολο να φανταστούμε τη μακροπρόθεσμη επιβίωσή τους.

Ίσως όταν μεγαλώσεις να ανακαλύψεις ότι κάποιες ιδιωτικοποιήσεις ήταν άδικες. Ίσως διαπιστώσετε ότι σε μερικές περιπτώσεις έχει γίνει κατάχρηση του δημόσιου πλούτου. Θα μάθετε κάτι που μπορεί να βλάψει τα όνειρά σας για έναν ευτυχισμένο κόσμο: η ιστορία είναι γεμάτη από ανθρώπινα λάθη και ευτυχισμένα όνειρα που καταλήγουν σε τρομερά πράγματα. Πάντα, όμως, μην συγχέετε τα λάθη των ανθρώπων με τους νόμους της οικονομίας. Ένα εργοστάσιο δεν επιβιώνει επειδή κάποιος το λατρεύει. Δεν κλείνει καν επειδή κάποιος το μισεί. Επιβιώνει μόνο αν παράγει κάτι που οι άνθρωποι θέλουν να αγοράσουν και αν μπορεί να το κάνει καλύτερα από τους ανταγωνιστές του.

Όταν μεγαλώσεις, θα δεις ότι η νοσταλγία δεν είναι καλή σύμβουλος. Οι άνθρωποι συχνά αναπολούν τις δουλειές τους, την ασφάλεια και τη νεολαία τους, αλλά ξεχνούν τις κακές πτυχές, τα χρέη, τις απώλειες, την έλλειψη αποδοτικότητας και τα προβλήματα πίσω από την πρόσοψη του προηγούμενου συστήματος.

Οπότε μην βρίζεις τους ανθρώπους επειδή κάποιος σου είπε να τους καταραστείς. Διαβάστε, μάθετε, συγκρίνετε και κρίνετε με το μυαλό σας. Αυτό είναι το νόημα της εκπαίδευσης. Εάν όλα καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι η ιδιωτικοποίηση ήταν λάθος, τότε ας είναι η γνώμη σας. Αλλά ας είναι μια σκέψη που αποκτάται με αληθινή γνώση, όχι μια απομνημονευμένη πρόταση σε μια εκλογική πλατφόρμα.

Επειδή η αληθινή ελευθερία δεν αρχίζει όταν ένα άτομο μαθαίνει τι να σκέπτεται. Η αληθινή ελευθερία αρχίζει όταν κάποιος μαθαίνει πώς να σκέφτεται. Και μόνο ο τελευταίος μας σώζει από τη χειραγώγηση και την κακοποίηση από τους άλλους.