Lea Ypi, Ελβετία και ο παλιός πειρασμός για διάλεξη στον κόσμο από την Αλβανία

Το άρθρο είναι εύκολο να διαβαστεί. Είναι καλογραμμένο. Επηρεάζει μάλιστα μερικές από τις πραγματικές πληγές της σύγχρονης Αλβανίας. Αλλά καθώς το διαβάζετε, έχετε την αίσθηση ότι ο συγγραφέας ενδιαφέρεται περισσότερο να μιλήσει για την κρίση του καπιταλισμού παρά για την πραγματική Αλβανία.

Βασικά, το επιχείρημά του είναι σαφές. Σύμφωνα με τον Υπίτ, η Αλβανία δεν έχει τίποτα άλλο να πουλήσει εκτός από τη φύση. Ο πολυτελής τουρισμός, οι στρατηγικές επενδύσεις και η κατασκευή σε προστατευόμενες περιοχές δεν είναι οι αποκλίσεις του συστήματος, αλλά η ίδια η λογική του. Και η διαμαρτυρία Zrvenec εμφανίζεται ως μια καθυστερημένη εξέγερση εναντίον αυτού του μοντέλου.

Εδώ αρχίζει το παράδοξο.

Η Λία Γιπ φαίνεται να ανησυχεί πολύ για το σύστημα, αλλά πολύ λιγότερο για όσους το έχτισαν. Μιλάει για ολιγαρχία, αλλά όχι για τους αρχιτέκτονες της. Πρόκειται για τις παραμορφώσεις της δημοκρατίας, αλλά όχι για συγκεκριμένες πολιτικές ευθύνες. Πρόκειται για περσινές εκλογές, αλλά δεν σταματά καθόλου στον τρόπο με τον οποίο ασκείται η εξουσία στην Αλβανία πάνω από μια δεκαετία.

Υπάρχει ακόμα πιο ενδιαφέρον.

Στο άρθρο, η Υπη αντιμετωπίζει τη διαφθορά σχεδόν ως ανεπαρκή εξήγηση για τα αλβανικά προβλήματα. Γράφει ότι η πολιτική σύγκρουση πρέπει να θεωρηθεί όχι μόνο μέσω της διαφθοράς, σαν να μην είναι άτομα, αλλά και οι κανόνες του ίδιου του συστήματος.

Αυτή είναι μια δημοφιλής διατριβή στους δυτικοαριστερούς ακαδημαϊκούς κύκλους. Αλλά για τους Αλβανούς ακούγεται κάπως περίεργο. Επειδή στην Αλβανία το σύστημα δεν έχει λειτουργήσει αφηρημένα. Είχε ονόματα, πρόσωπα, αποφάσεις, χάρες, πελάτες και συγκεκριμένες ευθύνες.

Και εκεί λείπει το αυτόματο ακρυλικό.

Η Leah Ypi γράφει για τις πολιτικές ελίτ, αλλά ξεχνάει ότι τα δύο πρώτα βιβλία της προωθήθηκαν από τον Edi Rama και τον Erion Veliaj, δύο από τις σημαντικότερες προσωπικότητες στο καθιερωμένο που παρουσιάζει σήμερα ως μέρος του προβλήματος. Το ένα είναι σήμερα μπροστά σε ένα κύμα διαμαρτυριών που απαιτούν την αναχώρησή του. Ο άλλος είναι στη φυλακή. Ωστόσο, το άρθρο δεν βρίσκει καμία σκέψη για αυτή την πρώην σχέση εγγύτητας και προώθησης.

Δεν υπάρχει αμφιβολία για το πώς συνέβη να είναι σήμερα παρόντες οι άνθρωποι ως σύμβολο του μοντέλου που πρέπει να απορριφθεί ήταν χθες οι σημαντικότεροι υποστηρικτές του έργου της στην Αλβανία.

Αντίθετα, το πρόβλημα εξηγείται σε μεγάλο βαθμό ως αποτυχία του καπιταλισμού.

Και εδώ το άρθρο λαμβάνει μια σημείωση που δεν είναι εντελώς άγνωστη στους Αλβανούς.

Για δεκαετίες, η κομμουνιστική Αλβανία εκπροσωπήθηκε ως η απατηλή “φαντασία” του παγκόσμιου μαρξισμού-λενισμού. Ο κόσμος θα μάθαινε από τα Τίρανα. Αντίσταση αναθεώρησης θα ξεκινούσε από την Αλβανία. Ο σοσιαλισμός θα σωθεί από την Αλβανία.

Σήμερα, φυσικά, κανείς δεν μιλάει πια για μια επανάσταση υπέρ της άλλης. Αλλά όταν διαβάζετε το άρθρο Ypi, δεν μπορείτε παρά να παρατηρήσετε μια μακρινή ομοιότητα: ακόμα και τώρα η Αλβανία χρησιμοποιείται ως ιδεολογικό εργαστήριο για να δείξει στον κόσμο όπου ο καπιταλισμός έχει σφάλει.

Φαίνεται ότι η χώρα που κάποτε θεωρούνταν διαφωτιστική οπαδός του Κομμουνισμού επιστρέφει σε ένα είδος παγκόσμιου παραδείγματος. Αυτή τη φορά όχι για να σώσουμε τον σοσιαλισμό, αλλά για να αποδείξουμε την κρίση του καπιταλισμού.

Ίσως είναι απλά σύμπτωση. Ίσως είναι ο πνευματικός σχηματισμός του συγγραφέα. Ή ίσως η νοσταλγία για μεγάλες ιδεολογικές μάχες είναι πιο δύσκολο να εγκαταλειφθεί από το ίδιο το σύστημα που τις παρήγαγε.

Το πρόβλημα είναι ότι η σημερινή Αλβανία δεν έχει την πολυτέλεια θεωρητικών συζητήσεων.

Δεν είμαστε η χώρα που δίνει μαθήματα στην Ευρώπη για την κρίση του καπιταλισμού. Είμαστε η χώρα που δεν έχει καταφέρει ακόμη να οικοδομήσει σταθερούς θεσμούς. Μια χώρα όπου η μετανάστευση συνεχίζει να αδειάζει πόλεις, όπου η εμπιστοσύνη στην πολιτική είναι ελάχιστη και ακόμη και οι σημαντικότεροι θεσμοί χρειάζονται συνεχή διεθνή υποστήριξη για να λειτουργήσουν.

Έτσι, η διαμαρτυρία Zvrinec μπορεί να είναι πολλά. Μπορεί να είναι περιβαλλοντική διαμαρτυρία. Θα μπορούσε να είναι μια αστική εξέγερση. Θα μπορούσε να είναι μια απάντηση στον τρόπο διακυβέρνησης.

Αλλά η παρουσίασή της κυρίως ως απόδειξη της αποτυχίας του καπιταλισμού είναι μια θεωρητική πολυτέλεια που μπορεί να ακούγεται πειστική στο Λονδίνο.

Στην Αλβανία, το πρόβλημα εξακολουθεί να είναι πολύ πιο συγκεκριμένο: έλλειψη κράτους, αδυναμία θεσμών και έλλειψη πολιτικής ευθύνης.

Και αυτά δεν είναι προϊόντα αφηρημένου καπιταλισμού. Είναι προϊόντα σκυροδέματος ανθρώπων που έχουν κυβερνήσει την Αλβανία.