Pse futbolli quhet “soccer” në SHBA dhe Kanada?

Në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe në Kanada, ky sport quhet “soccer”. Por pse përdoret ky emërtim? Dhe a i bezdis ai vendet e tjera ku futbolli zë një vend të veçantë në kulturën sportive?

“Kur isha fëmijë në Angli, fjala ‘soccer’ ishte plotësisht e pranueshme”, thotë Stefan Szymanski, raporton BBC, transmeton Periskopi.

Profesori emeritus në Universitetin e Miçiganit, i cili u rrit gjatë viteve 1960 dhe 1970, tregon se debati mes përdorimit të termave “football” dhe “soccer” i është dukur gjithmonë i çuditshëm.

“Nisa t’i pyes miqtë e mi: ‘A ju kujtohet? Ndoshta është një kujtim i rremë. A ka qenë ndonjëherë problem kjo fjalë?’ Fillova të bisedoja me njerëz për këtë çështje dhe konsensusi ishte se në vitet 1970 nuk dukej se ekzistonte ndonjë problem me përdorimin e saj.”

Interesi i Szymanskit u shndërrua më pas në një kërkim shkencor.

Ai shpjegon se, në fillesat e tij, futbolli ishte një sport mjaft “elitar”.

“Njerëzit që themeluan Federatën e Futbollit të Anglisë në vitin 1863 ishin të diplomuar në Oksford, të cilët kishin ndjekur shkolla publike elitare”, tha ai.

Loja që luhej sipas rregullave të Federatës së Futbollit u bë e njohur si “association football”, ka shkruar John M. Cunningham në Encyclopaedia Britannica.

Ky emërtim ndihmoi gjithashtu për ta dalluar atë nga një sport tjetër shumë popullor: regbia.

“Në atë kohë kishte dy lojëra: njëra quhej ‘rugby football’ dhe tjetra ‘association football’”, shpjegon Szymanski.

Brekker, rugger, soccer

Mes studentëve të pasur universitarë të viteve 1880 dhe 1890 ishte krijuar zakoni i shkurtimit të fjalëve dhe shtimit të prapashtesës “-er”, duke formuar një lloj zhargoni.

“Kështu, në vend që të thoshin ‘breakfast’, ata thoshin ‘brekker’.”

Për regbinë, ata përdornin termin “rugger”.

Por si lindi fjala “soccer”?

Ekziston një teori, thotë Szymanski, megjithëse ai paralajmëron se “askush nuk është plotësisht i sigurt”.

Sipas kësaj teorie, këta studentë krijues morën pjesën “soc” nga mesi i fjalës “association” dhe i shtuan prapashtesën “-er”, duke krijuar kështu fjalën “soccer”.

“Natyrisht, askush nuk e di me siguri, por ajo për të cilën njerëzit janë të bindur është se kjo fjalë vjen nga Oksfordi. Ekzistojnë shumë burime dokumentare që konfirmojnë se ajo është krijuar nga studentët atje.”

“Soccer” përhapet në Kanada, SHBA dhe më gjerë

Historiani i sportit Andy Mitchell ka identifikuar “të paktën” tre raste të përdorimit të fjalëve “soccer” ose “socker” në revista shkollore në fund të vitit 1885, në pjesë të ndryshme të Anglisë.

“Intuita ime është se ‘soccer’ dhe ‘rugger’ po përdoreshin tashmë në gjuhën e folur dhe kishin dalë në shtyp më herët gjatë atij viti (1885), në një botim tjetër ende të paidentifikuar”, ka shkruar Mitchell në blogun e tij Scottish Sport History.

Me kalimin e kohës, varianti “socker” doli nga përdorimi, ndërsa “soccer” mbeti në përdorim.

Fjala nisi të përhapej në kontinente të tjera në të njëjtën kohë kur edhe vetë sporti po fitonte popullaritet dhe sot termi “soccer” përdoret shpesh në Australi, Zelandën e Re, Afrikën e Jugut dhe Kanada.

Në Shtetet e Bashkuara, termi “football” i referohet futbollit amerikan.

“Gjithçka është e lidhur”, thotë Szymanski. “Versioni amerikan evoluoi nga regbia, por përmban edhe elemente të futbollit.”

“Ato janë si kushërinj të afërt dhe kjo është arsyeja pse futbolli amerikan u bë popullor afërsisht në të njëjtën periudhë kur u krijua fjala ‘soccer’, gjatë viteve 1880 dhe 1890.”

Ndërsa gazetat britanike preferonin termin “football”, ato vazhduan të përdornin fjalën “soccer” deri në vitet 1980, sipas analizës së kryer nga Szymanski dhe kolegia e tij, Silke-Maria Weineck.

Me kalimin e kohës, megjithatë, “football” u bë termi dominues.

Szymanski thotë se të dy termat vazhdojnë të diskutohen edhe në auditorët universitarë.

“Një gjë që amerikanët priren të bëjnë është të kërkojnë falje kur përdorin fjalën ‘soccer’ dhe të thonë: ‘Më falni, e kisha fjalën për football’, sepse mendojnë se britanikët janë të ndjeshëm ndaj kësaj çështjeje.

Dhe kanë të drejtë – disa prej tyre janë.

Mendoj se është shumë e sjellshme nga ana e tyre të kërkojnë falje, por unë u them: ‘Është një fjalë angleze – ndihuni të lirë ta përdorni.’”