Postęp Albanii i Czarnogóry w kierunku UE “stwarza ryzyko dla nowych okręgów” w regionie

Uczestnicy panelu oszacowali jednak, że członkostwo tych dwóch krajów w UE może również prowadzić do pogłębienia podziałów w regionie Bałkanów Zachodnich.

Stwierdzono również, że rozszerzenie UE w tym regionie miałoby pozytywny wpływ nie tylko na kraje kandydujące, ale także na bezpieczeństwo i gospodarkę krajów UE.

Panel dyskusyjny zatytułowany “Od polityki do ludzi: Bezpieczeństwo i opcje poprzez współpracę regionalną i rozszerzenie UE” odbył się w ramach forum bezpieczeństwa G LOBSEC, które odbywa się w Pradze od 20 maja do 23 maja 2026.

Ludzie z Bałkanów Zachodnich nadal widzą swoją przyszłość w UE

Pavle Jankovic z Regionalnej Rady Współpracy podkreślił, że badania prowadzone przez tę organizację w krajach Bałkanów Zachodnich pokazują, że obywatele tego regionu uważają współpracę regionalną za ważną, a także członkostwo w Unii Europejskiej.

Badania barometru na rzecz Bałkanów w 2025 r., przeprowadzone przez tę radę, pokazują, że poparcie obywateli dla członkostwa w UE wzrosło w 2025 r.

Według badań 64% obywateli tzw. Bałkanów Zachodnich” (Czarnogóra, Serbia, Bośnia i Hercegowina, Albania, Kosowo i Północna Macedonia) uważa, że członkostwo w UE byłoby dla nich pozytywne, co stanowi o 10% więcej niż w 2024 r.

Największe poparcie dla członkostwa w UE należą do obywateli Albanii (86 proc.) i Kosowa (78 proc.). Z drugiej strony najniższe wsparcie w regionie znajduje się w Serbii i wynosi 42%.

Badania pokazują również, że większość obywateli współpracy regionalnej na Bałkanach Zachodnich postrzega jako ważną siłę napędową postępu” w dziedzinach takich jak polityka, gospodarka, bezpieczeństwo i ogólne dobro.

Mówi nam to, że pomimo frustracji, powolnych reform i napięć politycznych ludzie nadal widzą swoją przyszłość w Unii Europejskiej. Jankovic powiedział, że oczekują więcej niż deklaracji, miejsc pracy, mobilności, bezpieczeństwa, przewidywalności, mniejszej korupcji i więcej możliwości”.

Podał przykłady praktycznej współpracy w regionie, która ma znaczenie dla zwykłych obywateli, takich jak podnoszenie taryfy roamingowe na Bałkanach Zachodnich lub możliwość podróżowania z identyfikatorami w regionie.

Ryzyko, że niektóre “sukces staje się problemem dla innych”

Jankovic ostrzegł, że współpraca regionalna powinna być kontynuowana nawet po przystąpieniu niektórych z tych krajów do Unii Europejskiej.

“Przyszłość członkostwa w jednej lub dwóch gospodarkach Bałkanów Zachodnich w UE nie powinna tworzyć nowych podziałów w regionie. Jeśli Czarnogóra poczyni pierwsze postępy, podczas gdy Albania podąży za nimi, współpraca regionalna nie powinna zostać osłabiona, lecz stanie się bardziej istotna i bardziej elastyczna”, powiedział.

Christian Schmidt, wysoki przedstawiciel w biegu w Bośni i Hercegowinie, zgodził się z Jankulovqi.

“Myślę, że Czarnogóra i Albania mogą być przykładem sukcesu w nadchodzących latach, ale musimy być bardzo ostrożni, że sukces niektórych nie stanie się problemem dla innych”, podkreślił.

Huseyin Bagci, profesor na Uniwersytecie Technicznym Bliskiego Wschodu, dodał, że ważne jest również, aby kraje bałkańskie miały równą pozycję podczas wjazdu do UE i nie czuły “dodatkowej pary, którą UE chętnie akceptuje”.

Jakie są trzy możliwe scenariusze?

Ana Krstinovska z Greckiej Fundacji na rzecz Polityki Zagranicznej i Europejskiej, powiedziała, że są trzy możliwe scenariusze na najbliższą dekadę.

Najbardziej optymistycznym scenariuszem jest scenariusz, w którym wszystkie kraje Bałkanów Zachodnich stają się pełnoprawnymi członkami UE.

Drugi scenariusz, czyli środek “ ”, byłby tym, w którym tylko Czarnogóra i Albania staną się członkami w następnym dziesięcioleciu. Krstinovska powiedział, że zgadza się z innymi uczestnikami panelu, że mogłoby to stworzyć nową linię podziału w regionie, ale z drugiej strony byłby to sygnał, że polityka rozszerzenia nadal istnieje, a także motywacja innych krajów Bałkanów Zachodnich do bardziej poważnego podejścia do reform.

Trzeci scenariusz, według niej, jest najbardziej niekorzystny zarówno dla regionu, jak i dla Unii Europejskiej, w którym żaden z krajów Bałkanów Zachodnich nie staje się członkiem UE.

Krstinovska oszacowała, że UE już przegrywa, ponieważ nie rozszerzyła się na Bałkany Zachodnie. Jako przykład przytoczyła produkcję wczesnych substancji krytycznych.

W stosunku do wielkości Bałkanów Zachodnich jest ważnym producentem miedzi. Jednak większość miedzi, zwłaszcza z Serbii, kończy w Chinach w rękach jednego z największych unijnych konkurentów gospodarczych. Tymczasem UE importuje miedź z Ameryki Łacińskiej, Brazylii i Chile, co wiąże się z dużymi kosztami logistycznymi, ale także dodatkowymi zagrożeniami związanymi z globalną niepewnością geopolityczną”, wyjaśnia Krstinovska.

Powiedziała, że dziś Bałkany Zachodnie zapewniają około 3% zapotrzebowania UE na miedź i że ten odsetek może wzrosnąć do 8%.

Krstinovska przytoczyła również podobny przykład aluminium, “zwłaszcza z Czarnogóry oraz Bośni i Hercegowiny, który kończy się głównie w Chinach”.

Nierówny rozwój na drodze do UE

Paneliści wielokrotnie wyrażali optymizm dla szybkiego członkostwa Czarnogóry i Albanii w Unii Europejskiej.

Te dwa kraje zostały wyróżnione jako liderzy w procesie integracji europejskiej, Czarnogóra jest bliżej członkostwa, a wszystkie otwarte rozdziały i zamierza zakończyć negocjacje do końca 2026 r., podczas gdy Albania postępuje szybciej w regionie, mimo że nie weszła jeszcze w fazę końcową rozdziałów.

Z drugiej strony Serbia stoi w obliczu stagnacji od 2021 r. ze względu na połączenie czynników przede wszystkim stosunków z Kosowem, ale także problemów w zakresie praworządności, stanu demokracji i harmonizacji z polityką zagraniczną UE. Cztery lata po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji na Ukrainę Serbia pozostaje jednym z niewielu krajów europejskich, które nie nałożyły sankcji na Rosję.

Negocjacje w sprawie członkostwa są również zablokowane w przypadku północnej Macedonii, która pomimo znacznych kompromisów, jakie poczyniła - jak na przykład zmiana nazwy państwa na wniosek Grecji - pozostaje zablokowana na europejskiej drodze z powodu sporu z Bułgarią.

Na wcześniejszych etapach procesu są Bośnia i Hercegowina oraz Kosowo, gdzie postęp jest ograniczony przez wyzwania strukturalne i polityczne.

Bośnia i Hercegowina nie wdrożyła w pełni żadnej z 113 kluczowych reform przewidzianych w Agencji Reform zatwierdzonej przez Komisję Europejską w grudniu ubiegłego roku. Państwo zobowiązało się do wdrożenia reform w 26 obszarach, w których do 2027 r. przewidziano łącznie 113 środków, w których istotna część dotyczy wzmocnienia wymiaru sprawiedliwości.

Kosowo nadal nie ma statusu kraju kandydującego, co w dużej mierze wynika z nierozwiązanych kwestii z Serbią oraz z faktu, że pięć państw członkowskich UE nie uznaje jego niezależności. Podczas niedawnej wizyty w Kosowie, komisarz UE ds. rozszerzenia, Marta Kos, podkreślił, że wiele reform zostało opóźnionych z powodu obu partii wyborów parlamentarnych, które odbyły się w 2025 r.

Kilka państw członkowskich UE - Austria, Chechia, Włochy, Słowacja i Słowenia - wspiera stopniową integrację krajów kandydujących z jednolitym rynkiem UE jako sposób na zachowanie Stopa ekspansji i przyspieszyć reformy.

W pierwszym dokumencie "Radio Free Europe" podejście “krok po kroku promowałoby integrację gospodarczą i harmonizację przepisów, utrzymując perspektywę pełnego członkostwa.

Pomysł integracji krajów Bałkanów Zachodnich ze wspólnym rynkiem europejskim w lutym 2026 r. został przedstawiony przez prezydenta Serbii Aleksandra Vuciqa i albańskiego premiera Ediego Ramy. We wspólnym tekście dla niemieckiej gazety Franfurter Allgemeine Zeitung stwierdzono, że kraje tego regionu nie powinny natychmiast uzyskać pełnego członkostwa politycznego w UE, ale początkowo włączyć się do wspólnego rynku europejskiego i strefy Schengen.