Sprawozdanie UE: Kosowo oczekuje wprowadzenia stowarzyszenia, uznania przez Serbię symboli, dokumentów

Kilka dni temu Komisja Europejska zatwierdziła roczny pakt rozszerzenia, przedstawiając kompleksową ocenę postępów poczynionych przez kraje objęte procesem rozszerzenia w ciągu ostatnich 12 miesięcy. Kosowo jest częścią tego sprawozdania.

W sprawozdaniu podkreślono również kwestie takie jak dialog między Kosowem a Serbią. Podkreśla, że oczekuje się, iż oba państwa wdrożą wszystkie odpowiednie zobowiązania wynikające z Porozumienia w sprawie drogi do normalizacji i załącznika do niego dotyczącego wdrażania, w tym ustanowienie stowarzyszenia / podstawy większości serbskiej.

Oczekuje się, że Kosowo rozpocznie proces prowadzący do ustanowienia stowarzyszenia, podczas gdy Serbia rozpocznie wypełnianie swoich zobowiązań równolegle poprzez uznanie dokumentów, symboli i instytucji Kosowa. Umowa jest ważna i prawnie wiążąca dla obu stron, a każda formalizacja, w tym kwestie związane z zatwierdzeniem lub jej “formalizacja”, nie powinna utrudniać postępów w jej realizacji. Ocena konstruktywności stron będzie dokonywana wyłącznie na podstawie ich skuteczności.

Ponadto stwierdza się, że normalizacja stosunków i realizacja zobowiązań w drodze dialogu pozostają zasadniczymi warunkami na europejskiej drodze obu stron, które mogą stracić znaczne możliwości w przypadku braku postępów.

W okresie sprawozdawczym sytuacja w północnym Kosowie pozostała spokojna, ale niestabilna. W listopadzie 2024 r. miał miejsce atak na Kanał Iber Lepenc w północnym Kosowie, którego autorzy nie zostali jeszcze schwytani i postawieni przed sądem. W lecie 2025 r. w sprawozdaniu dodano serię aresztowań prowadzonych zarówno przez Kosowo, jak i Serbię, w tym aresztowanie i późniejsze uwolnienie zastępcy dyrektora Serbskiego Biura ds. Kosowa Igor Popoviić, tymczasowo negatywnie wpływając na proces normalizacji.

Ponadto UE zauważa, że Kosowo podjęło powtarzające się działania sprzeczne ze swoimi zobowiązaniami wynikającymi z dialogu, w tym z działań policyjnych skierowanych przeciwko strukturom i usługom wspieranym przez Serbię na północy. Wspomniano w nim również o budowie dwóch nowych mostów w Mitrovicy, działań, które - jak wspomniano w sprawozdaniu - nie są zgodne z duchem normalizacji.

W tym kontekście oczekuje się, że Serbia uszanuje porozumienie w sprawie sprawiedliwości z 2015 r., które stanowi, że procedury karne dotyczące czynów popełnionych w Kosowie powinny być zasadniczo prowadzone przed sądami Kosowa, zwłaszcza w przypadku aresztowania Arbnora Spahiu. Z drugiej strony Kosowo podjęło powtarzające się działania, które są sprzeczne z jego zobowiązaniami wynikającymi z dialogu, w tym działania policyjne skierowane przeciwko struktur i usługom wspieranym przez Serbię na północy. Ponadto władze Kosowa aresztowały i natychmiast deportowały obywateli Kosowa, którzy pracują dla serbskich struktur bezpieczeństwa, jak również budują dwa nowe mosty w Mitrovicy, w pobliżu głównego mostu. Według sprawozdania działania te nie są zgodne z duchem normalizacji.

Zauważa również, że UE wyraziła zaniepokojenie powtarzającym się brakiem koordynacji i negatywnego wpływu Kosowa na społeczności lokalne oraz ich podejściem do podstawowych usług publicznych i społecznych, a Serbia podjęła z kolei działania wbrew swoim zobowiązaniom od umowy o drodze do normalizacji, lobbując przeciwko członkostwu Kosowa w organizacjach międzynarodowych.

W sprawozdaniu stwierdzono, że proces normalizacji nadal ma negatywny wpływ nawet na brak wystarczających działań Serbii w celu zapewnienia odpowiedzialności za brutalny atak zbrojny Serbów w Kosowie na policję Kosowa w dniu 24 września 2023 r. w Banjskiej, co stanowi najpoważniejszą eskalację ostatnich lat.

Część sprawozdania Komisji Europejskiej:

Jeśli chodzi o stan wdrażania wszystkich umów o dialogu:

Wycofanie się Serbów z Kosowa z instytucji Kosowa w listopadzie 2022 r. oraz bojkot wyborów lokalnych w północnym Kosowie w kwietniu 2023 r. stanowią naruszenie zobowiązań Serbii wynikających z dialogu i stanowią poważny regraf w realizacji umów, w szczególności pierwszego porozumienia w sprawie zasad normalizacji stosunków (kwiecień 2013 r.) oraz porozumienia w sprawie sprawiedliwości (2015 r.). W chwili składania sprawozdań ani Kosowo, ani Serbia nie wdrażają w pełni pierwszego porozumienia z 2013 r. ani porozumienia w sprawie sprawiedliwości z 2015 r.

UE z zadowoleniem przyjęła udział Serbów Kosowa w wyborach parlamentarnych w dniu 9 lutego 2025 r., a także w wyborach lokalnych w dniu 12 października 2025 r., jako pierwszy krok w kierunku ich powrotu do instytucji Kosowa. UE przypomina, że powrót urzędników serbskich Kosowa do instytucji Kosowa, w tym systemu sądownictwa i organów władzy, powinien być zgodny z wcześniejszymi umowami o dialogu i w pełni zgodny z ramami prawnymi Kosowa.

Nie odnotowano dalszych postępów we wdrażaniu układu z sierpnia 2015 r., w którym określono zasady ustanawiania stowarzyszenia / jednolitości większości serbskich ( A/ BKSS). W październiku 2023 r. Jest to element wdrażania umowy o drodze do normalizacji stosunków, która - jak podkreślono na posiedzeniu Rady Europejskiej w październiku 2023 r. - przewiduje się, że strony poczynią postępy. Status struktur i usług wspieranych przez Serbię w Kosowie należy rozpatrywać zgodnie z umowami o dialogu prowadzonymi przez UE i z ustawami Kosowa, a nie poprzez nieskoordynowane działania.

Prace nad mostem Austerlitz w Mitrovica, jak również dodatkowe oceny i konsultacje zostały zakończone. UE nadal uważa, że należy otworzyć most, a otwarcie powinno być skoordynowane z partnerami w dziedzinie bezpieczeństwa.

Kontynuowano wdrażanie umów energetycznych na lata 2013 i 2015 oraz szlaku energetycznego 2022. Zachęca się Serbię do przydzielania Kosowowi zdolności transgranicznych i wywiązywania się ze swoich wcześniejszych zobowiązań wynikających z Traktatu o Wspólnocie Energetycznej.

Jeśli chodzi o techniczne porozumienia w sprawie dialogu (niepowodzenie w 2011 r.) 2012 r., niektóre z nich nie zostały wdrożone ani wdrożone jedynie częściowo. Do czasu znalezienia trwałych rozwiązań obie strony muszą nadal angażować się we wdrażanie regionalnych umów o partnerstwie i współpracy, które umożliwiają Kosowu uczestnictwo w forach regionalnych. Żadna ze stron nie powinna blokować pracy forów regionalnych z powodu sporów dwustronnych.

Wdrażanie umów dotyczących katastru i uznawanie dyplomów uniwersyteckich pozostaje zablokowane ze względu na niewdrożenie przez Serbię. Serbia nie zajęła się jeszcze kwestią wysiedlonych serbskich struktur celnych o nazwie “Kosowo” działających na terytorium Serbii.

Jeśli chodzi o zintegrowane zarządzanie granicami (IBM), wspólne punkty krzyża (CCP) pomiędzy Kosowem a Serbią nadal funkcjonują. Dotychczas stworzono tylko dwóch na sześciu stałych CCP (Merdare i Mutioda). Serbia nie stworzyła jeszcze po swojej stronie odpowiednich CCP (Jarinje / Rudnica, Conculj / White i Depce / Muciba), co doprowadziło do zawieszenia funduszy UE na projekt w lipcu 2018 r. Serbia musi również zobowiązać się do budowy trzeciego CCP zarządzanego przez Kosowo na północy (Tabavia / Brnjak).

Serbia potrzebuje dodatkowych wysiłków w celu zamknięcia nielegalnych dróg i odstępstw w celu zapewnienia wyłącznego wykorzystania oficjalnych przejść granicznych dla towarów i osób.

Podczas gdy pierwsza techniczna dyskusja na temat harmonizacji świadectw fitosanitarnych i weterynaryjnych odbyła się 23 kwietnia 2025 r., Serbia powinna umożliwić wznowienie wspólnych posiedzeń IBM na wszystkich szczeblach (lokalnym, regionalnym i centralnym).

Jeśli chodzi o swobodę przemieszczania się, UE z zadowoleniem przyjmuje stopniowe usuwanie tablic rejestracyjnych wraz z mianowaniem miast Kosowa wydanych przez Serbię oraz wzajemnym uznawaniem tablic rejestracyjnych, które zakończono w grudniu 2023 r. i styczniu 2024 r. Pełne wdrożenie porozumień w sprawie swobody przemieszczania się nadal wymaga dodatkowych działań. W tym kontekście zachęca się Kosowo do zapewnienia skutecznego procesu rejestracji wszystkim obywatelom, którzy chcą być wyposażeni w dokumenty osobiste i tablice rejestracyjne Kosowa.

Obie strony muszą w pełni przestrzegać porozumienia telekomunikacyjnego i nie ryzykować jego pomyślnego wdrożenia. Oczekuje się również, że dzięki dialogowi znajdą zrównoważone rozwiązania pozostałych kwestii, takich jak harmonizacja częstotliwości i usług pocztowych.

Serbia wstrzymała przetwarzanie wymogów dotyczących wzajemnej pomocy sądowej (MLA). Musi on niezwłocznie wznowić ten proces, zgodnie z wcześniej ustalonymi praktykami i zająć się wymaganymi wymaganiami. Współpraca sądowa w sprawach karnych i cywilnych podlega MLA, a nie współpracy policyjnej.

Obie strony powinny przestrzegać porozumień dotyczących wizyt urzędowych, z zaufaniem i bez warunków wstępnych. W okresie sprawozdawczym nie przeprowadzono żadnych oficjalnych wizyt. Kosowo i Serbia powinny pozwolić na wizyty głównych negocjatorów, urzędników rządowych i władz religijnych, kiedy są one ogłaszane i prowadzone zgodnie z umowami - coś, co nie zawsze miało miejsce. Oczekuje się, że oficjalni goście powstrzymają się od podziałów lub zachowań.

Poczyniono ograniczone postępy we wdrażaniu deklaracji politycznej w sprawie osób zaginionych, przyjętej w maju 2023 r., przy czym 17 grudnia 2024 r. porozumienie w sprawie wspólnych warunków referencyjnych Komisji ma zostać ustanowione na mocy tej deklaracji. Zachęca się strony do nieupolityczniania tej kwestii humanitarnej i niezwłocznego rozpoczęcia wdrażania Deklaracji, organizując pierwsze posiedzenie Wspólnej Komisji.

Ogólnie rzecz biorąc Kosowo i Serbia uczestniczyły w dialogu, ale muszą wykazać się poważniejszym i bardziej konstruktywnym zaangażowaniem w proces normalizacji. W przyszłości obie strony muszą podjąć dalsze i ważne wysiłki w celu uniknięcia działań naruszających stabilność i retorykę, które nie przyczyniają się do dialogu i pojednania. / GazetaExpress