De protesten escaleren in Servië! EU bekritiseert geweld, Vucic beschuldigd van het gebruik van criminele bendes om demonstranten te onderdrukken

Zelfs criminele bendes worden gebruikt. Is dit de druk op de betrekkingen van Servië met de Europese Unie?

De situatie in Servië is gespannen: Er zijn dagelijks nieuwe meldingen van politiegeweld tegen demonstranten, arrestaties en beschuldigingen dat de regering van het westelijke Balkanland criminele bendes inhuurt tegen de burgerbevolking.

Sinds in november 2024 een tent van het treinstation in het noorden van de Servische stad Novi Sad instortte, waarbij 16 mensen werden gedood, zijn de protesten tegen de Servische regering intact gebleven. De demonstraties waren lang vreedzaam, maar in de afgelopen dagen is het geweld toegenomen in de straten van de hoofdstad, Belgrado en andere steden. De rechtse populistische president, Aleksandar Vucic, wil nu nog harder optreden tegen de demonstranten.

Hoe reageert Brussel op recente escalaties in de kandidaat-lidstaat van de EU?
Ambassadeur van de Europese Unie in Servië Andreas von Beckerath riep in een verklaring “van alle kanten op om spanningen” te verminderen. Elk vermoeden van buitensporig geweld door de politie moet goed worden onderzocht.

De Europese Commissie heeft de DW verzocht de situatie in Servië nauwlettend te volgen. Het standpunt van de EG is duidelijk: “Het recht op vreedzame demonstraties en vrijheid van vergadering moet worden gerespecteerd en de autoriteiten moeten deelnemers aan stakingen beschermen tegen verwondingen of geweld”, aldus Guillaume Mercier, woordvoerder van de Commissie. Deze verklaringen volstaan echter niet voor veel politici en waarnemers. Maandenlang hebben zij opgeroepen tot een hardere houding tegen de Servische regering en president Vucic.

Kritiek van het Europees Parlement

Een van de critici is de Tonino Picula Eurodeput. Als rapporteur voor Servië in het Europees Parlement kost het land veel tijd. De Kroatische sociaal-democraat bekritiseerde Brussel woensdag, sprekend over het televisiestation N1 dat de hele Westelijke Balkan bestrijkt, omdat hij er niet in slaagde een meer eensgezinde en kritische houding ten opzichte van Servië aan te nemen. “De EU heeft momenteel noch de motivatie noch het vermogen om anders te handelen dan het regime van Aleksandar Vucic. In tegenstelling tot Oekraïne ontbreekt de eenheid die nodig is om druk uit te oefenen hier”, zei Picula.

De strategische belangen van zowel Brussel als Belgrado kunnen hier ook een rol spelen: in 2024 heeft de EU een overeenkomst met Servië gesloten, die toegang biedt tot Servisch lithium. Bovendien heeft Servië zijn vriendschappelijke betrekkingen met Rusland vakkundig uitgebuit, aldus Antigona Imer van het Centrum voor Europese Beleidsstudies, een groep van deskundigen in het hoofdkantoor in Brussel. Europa is zeer zacht geweest, omdat het een nauwe benadering van het regime van de voormalige Russische president Vladimir Poetin vreesde: “Deze EU-verzachtingsstrategie is mislukt en moet nu dringend een andere toon gebruiken. ”

Slechts 40% voor de EU

Maar zelfs na de recente escalatie van geweld blijft de EU de “-methode toepassen zoals gebruikelijk met Servië” en heeft zij de regering niet duidelijk verantwoordelijk gemaakt. “Dit wordt begrepen door een geopolitiek perspectief, maar het wordt problematisch als het de indruk wekt dat het ten koste gaat van de fundamentele waarden van Unie”, aldus Imer.

De indruk die ontstaat ondermijnt het vertrouwen van veel mensen in de EU en het vertrouwen in Servië is al relatief zwak: In een voorjaarsenquête van 2025 door het Internationaal Republikeinse Instituut, zei slechts 40% van de respondenten dat ze zouden stemmen voor de toetreding van hun land tot de EU. Ondertussen zegt meer dan de helft niet meer te geloven dat de EU serieus geïnteresseerd is in de toetreding van de landen van de Westelijke Balkan.

EU Servië's belangrijkste economische partner

Niet alle deskundigen beschouwen de strategie van Brussel ten aanzien van Belgrado als problematisch: “Ik denk dat het nog te vroeg is om het standpunt van de EU over deze kwestie te beoordelen, zegt Nina Vujanovic van de Brusselse onderzoeksorganisatie Bruegel. De EU heeft aangegeven dat zij de situatie in de gaten houdt en dat zij dat moet blijven doen.

In plaats van er druk op uit te oefenen, moet Brussel zich richten op economische prikkels, dan zou het risico klein zijn dat Servië aan Rusland wordt overgelaten: “Servië heeft volgens Vujanovic een veel groter economisch belang bij het doorvoeren van EU-hervormingen dan bij het naderen van Rusland”. Het land is al lang economisch verbonden met de EU: meer dan 60% van de Servische export gaat naar de EU en meer dan 60% van de buitenlandse directe investeringen in Servië komt daarvandaan.

Economische middelen kunnen zeker druk uitoefenen op Vucic en zijn regime: de EU heeft Servië in 2027 een onthutsende 1,6 miljard euro beloofd, maar deze middelen zijn gekoppeld aan de uitvoering van hervormingen. “De EU zou deze fondsen kunnen verlagen of hun scheiding kunnen vertragen als zij bepaalt dat een land niet aan zijn” verplichtingen voldoet, legt Vujanovic uit.

Servië, dat sinds 2012 kandidaat is voor het EU-lidmaatschap, lijkt nog lang geen hervormingen door te voeren die nodig zijn voor het lidmaatschap van de EU. Uit een in juli gepubliceerd EU-verslag over de rechtsstaat in Servië blijkt onder meer dat de politieke druk op de rechterlijke macht en de maatschappelijke organisaties blijft toenemen. De bezorgdheid over de veiligheid van journalisten in Servië neemt toe.

Het is tegen deze situatie dat alle studenten en vele andere lokale burgers al maanden op straat zijn, ondanks het gevaar van arrestatie of politieletsel. Als het geweld tijdens de protesten aanhoudt, zou de EU onder verhoogde druk kunnen komen te staan om een duidelijker standpunt over Belgrado in te nemen. DW Periscoop.