Hoe kan Kosovo het geopolitieke moment gebruiken om dichter bij de NAVO te komen?

Het lidmaatschap van de NAVO is meer dan een politieke wens voor Kosovo is een dringende noodzaak. Dit is de positie die zij hebben, niet alleen de autoriteiten van het land, maar ook enkele belangrijke bondgenoten, op het moment dat waarschuwingen voor het toenemende gevaar van Rusland niet stoppen.

De NAVO belooft dat haar inzet voor de stabiliteit van de regio standvastig zal blijven, maar is dat voldoende voor een land op de frontlijn van strategische uitdagingen?

De huidige regering van Kosovo bevestigt dat het lidmaatschap van de Westerse militaire alliantie het doel van de Republiek blijft, maar benadrukt dat de weg naar dit doel “ook afhankelijk is van geopolitieke omstandigheden en ontwikkelingen”.

Ambtenaren gaven geen rechtstreeks antwoord op Free Europe Radio als er plannen zijn voor een formele aanvraag voor lidmaatschap, maar benadrukten de voortdurende betrokkenheid van het land in deze richting.

De afgelopen jaren hebben we aanzienlijk meer investeringen gedaan voor defensie. In 2024 heeft de Republiek Kosovo, de Assemblee van Kosovo, haar status in de Parlementaire Vergadering van de NAVO door een lid van de waarnemers uitgebreid tot geassocieerde leden. Ondertussen, drie keer, in 2021, 2023 en 2025, hebben we deelgenomen en gastheer van militaire oefeningen Defender Europe”, zei woordvoerder Perparation Kryeziu vertelde Radio Free Europe.

Albanië, Montenegro en Noord-Macedonië zijn al lid van de NAVO. Bosnië en Herzegovina en Servië maken deel uit van het Partnerschap voor vrede, terwijl Kosovo om politieke redenen ook dit samenwerkingskader buiten beschouwing laat.

In de NAVO zijn 32 lidstaten vier landen -- Griekenland, Roemenië, Slowakije en Spanje -- die de onafhankelijkheid van Kosovo niet erkennen, terwijl voor de meeste bondgenoten het normaliseren van de betrekkingen met Servië de belangrijkste voorwaarde blijft voor elke stap naar toetreding.

Servië vormt vanuit het perspectief van Kosovo het grootste veiligheidsrisico, terwijl Rusland wordt gezien als de actor die het voedt en gebruikt om zijn destabiliserende invloed op de Balkan uit te breiden.

De uitbreiding van de NAVO met Kosovo zou volgens president Vjosa Osmani dus bijdragen aan de versterking van de regionale stabiliteit.

Voor ons in de NAVO betekent veilig zijn. Ik denk dat Rusland er op lange termijn belang bij heeft de Westelijke Balkan en daarmee het hele Europese continent te destabiliseren. En het zal niet opgeven dit” doel, Osmani zei in een interview voor Politico.

Chief NATO, Mark Rutte, liet het alarm afgaan op 11 december, waarschuwend dat Alliance bondgenoten het volgende doelwit van Rusland zijn.

Rusland heeft de oorlog in Europa hersteld en volgens hem moet Europa voorbereid zijn.

Sinds het begin van de volledige Russische bezetting van Oekraïne bijna vier jaar geleden heeft Kosovo herhaaldelijk verzocht om een versneld lidmaatschap van de NAVO.

Radio Free Europe heeft in dit bondgenootschap gevraagd of er plannen zijn om de betrokkenheid met Kosovo te verdiepen, buiten de vredesmissie van KFOR, of of de mechanismen die Kosovo zou bieden in overweging worden genomen.

Als reactie ontvangen door een woordvoerder, slechts “De Westelijke Balkan staat over het algemeen hoog op de NAVO-agenda. Het is een regio van strategisch belang voor de Alliantie. Onze inzet voor zijn stabiliteit is standvastig en we zullen niet toestaan dat het een veiligheidsvacuüm heeft”.

Hoewel de woordvoerder van de NAVO erkent dat autoritaire staten, zoals Rusland, proberen in te grijpen en democratieën te ondermijnen, onderstreepte hij ook de kwetsbare veiligheidssituatie in Kosovo en noemde hij de dialoog met Servië als essentieel voor het oplossen van open kwesties.

De NAVO is vorig jaar voor het laatst uitgebreid met Zweden. De Russische invasie van Oekraïne bracht hem en Finland een jaar eerder ertoe tientallen jaren van militaire neutraliteit te beëindigen en collectieve veiligheid te zoeken.

Deze week kondigde de president van Oekraïne, Volodymyr Zelensky, aan dat het land bereid is om het lidmaatschap van de NAVO op te geven in ruil voor veiligheidsgaranties. Desondanks is het lidmaatschap van Oekraïne in de alliantie waarvan de leden gedwongen zijn elkaar te verdedigen, altijd bijna onmogelijk geweest, vanwege de Russische oppositie.

Voormalig hoge ambtenaar van de NAVO, Jamie Shea, zegt dat Kosovo van deze situatie zou kunnen profiteren, omdat de NAVO niet de indruk wil wekken dat Rusland het recht heeft om een veto uit te spreken over de besluitvorming.

“NATO is altijd trots op de autonomie van haar beslissingen. En als ze op dit moment het lidmaatschap van Oekraïne moet opgeven, zou ze dit misschien willen compenseren door uit te breiden naar de twee kandidaat-lidstaten in de Westelijke Balkan - Bosnië en Herzegovina en Kosovo - om te laten zien dat de deuren van de Alliantie open blijven”, zegt Shea van het Expose-programma van Radio Free Europe.

Artikel 10 van het NAVO-Verdrag bepaalt de voorwaarden voor de uitbreiding, waarbij wordt benadrukt dat het lidmaatschap wordt aangeboden aan alle Europese staten die de waarden van het bondgenootschap delen en in staat zijn bij te dragen tot de veiligheid in het Noord-Atlantische gebied.

De voormalige minister van Defensie van Albanië, Fatmir Mediu, die heeft deelgenomen aan de onderhandelingen over het NAVO-lidmaatschap van zijn land, stelt dat Kosovo op militaire wijze vooruitgang heeft geboekt, maar wijst op belemmeringen voor het interne functioneren van de staat. Het grootste deel van dit jaar was Kosovo bij de regering in functie en zonder functionele vergadering.

Mediu onderstreept het belang van politieke eenheid, met inbegrip van de ervaring van Albanië, waar macht en oppositie tijdens het toetredingsproces een gemeenschappelijk standpunt hebben ingenomen.

Zonder dat is het onmogelijk om verder te gaan naar de NAVO. De NAVO is niet alleen een wens. Het is een proces van politieke, institutionele, gerechtelijke betrokkenheid, misdaadbestrijding, corruptie... Dit is het politieke pakket. En dan komen er hervormingen in de strijdkrachten, waar Kosovo niet langzaam is gegaan, maar met positieve stappen”, vertelt Mediu Expose.

Volgens Mediu komt de integratie van Kosovo in de NAVO niet alleen door een positionering tegen Servië of Rusland, maar vereist het concrete strategische aanbiedingen aan bondgenoten, met name de VS.

Hij zegt dat de betrekkingen met de VS niet zo goed kunnen worden opgevat; het moet duidelijk zijn wat Kosovo en de Albanese factor in de regio in ruil daarvoor bieden.

Hij ziet oplossingen in geleidelijke de facto integratie: regionale militaire samenwerking en gezamenlijke operationele capaciteiten.

Dit zou een zeer positief platform zijn om het proces te versnellen. Als Kosovo zou worden opgenomen in andere NAVO-landen in de Balkan, bij het creëren van gezamenlijke operationele niveaus, waarbij bereidwillige krachten betrokken zouden zijn om op te treden, met toezicht op lucht, zee, land, enz., zou Kosovo de facto worden opgesloten in een relatie met de NAVO”, aldus Mediu.

In dezelfde lijn zegt Shea dat Kosovo de samenwerking met Albanië en Kroatië, waarmee het reeds een partnerschap op defensiegebied heeft, moet verdiepen om zijn bijdrage aan de regionale stabiliteit te tonen.

Tegelijkertijd moet het land volgens hem de binnenlandse hervormingen en diplomatieke inzet bevorderen.

Ik denk dat we in de eerste plaats een betere werkrelatie moeten hebben tussen de regering van Albin Kurti en de Verenigde Staten en de belangrijkste Europese machten. Deze betrekkingen zijn de afgelopen jaren niet gemakkelijk geweest en Kurt heeft directe kritiek van de VS en enkele Europese bondgenoten gekregen. De interne situatie in Kosovo, met de blokkades in het Parlement, het niet kiezen van voorzitter en het feit dat we nu weer verkiezingen hebben op 28 december, heeft ook de politieke instabiliteit beïnvloed om niet voor Kosovo te gaan, zegt Shea.

Hij voegt eraan toe dat het NAVO-lidmaatschap van Kosovo vooral politieke voordelen zou opleveren, aangezien KFOR het land al jaren beschermt. Het lidmaatschap zou zorgen voor volledige erkenning, plaats aan de NAVO-tafel, internationale geloofwaardigheid en een sterkere rol in de regionale en Europese veiligheid.

Shea waarschuwt echter dat elke vermindering of herpositionering van Amerikaanse troepen in Europa het continent zou dwingen meer verantwoordelijkheid op zich te nemen voor conventionele defensie, waaronder Kosovo.

Dit najaar heeft de VS een vermindering van de Amerikaanse roterende krachten in Roemenië aangekondigd. Radio Free Europe heeft het Amerikaanse ministerie van Defensie op 31 oktober gevraagd, en op 16 december of deze veranderingen gevolgen zullen hebben voor de militaire positie van de VS in de Westelijke Balkan, maar niet zijn beantwoord.

Eerder deze maand besprak het Comité voor het buitenlands beleid van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden de situatie in de Westelijke Balkan, waar republikeinse vertegenwoordiger Keith Self de regio beschreef als een “-secretionair” en benadrukte dat het Amerikaanse leiderschap een belangrijke invloed moet hebben op het behoud van de stabiliteit daar.

De NAVO-landen in de Balkan moeten samenwerken om militaire en politieke verdediging op te bouwen. Kosovo wordt vooral blootgelegd zonder NAVO-lidmaatschap, het proces dat geblokkeerd blijft als gevolg van de weigering van Spanje, Griekenland, Roemenië en Slowakije om zijn onafhankelijkheid te erkennen.

Hoewel de geopolitieke context aanzienlijk is veranderd, zijn niet-erkenningslanden verhuisd, maar vergelijkbaar met Kosovo heeft geen enkele belangrijke stap gezet, behalve van een regelmatige verkiezingscyclus aan het begin van het jaar naar een andere, nu aan het eind.

En vanuit veiligheidsoogpunt kan dit tempo worden gezien als een voorbeeld van het vertraagde begrip van strategische urgentie. REL# Periscopi #