Jaar 2025, ontbrekend wetgevingsjaar

Voor de parlementsverkiezingen van 9 februari van dit jaar werd deze zittingsperiode ontbonden en de 18 wetten die op die dag zijn aangenomen, blijven ook nu nog van kracht, wanneer het jaar 2025 wordt afgesloten.

Dit, omdat de parlementsleden die uit de verkiezingen van februari zijn vrijgelaten, de Vergadering niet eens voor half oktober hebben geregistreerd.

Naast 60 vergaderingen in de Assembleezaal van Kosovo voor de grondwet kwamen deze afgevaardigden slechts drie keer bijeen.

Tweemaal op 26 oktober en 19 november om voor de voorstellen van de mandaten voor premier te stemmen; en één keer, op 19 november, voor een buitengewone begrotingszitting.

Dus een jaar lang werd er geen wet aangenomen, zoals verwacht door een regering in dienst en een niet-functionele vergadering.

Maar de omstandigheden van 2025 waren niet “abnormaal”, zegt Naim Jakaj, van het Kosovo Institute for Justice (IKD).

“zou dringend moeten worden behandeld met een aantal essentiële kwesties voor het functioneren van de staat”, vertelt Jakaj Radio Free Europe, onder vermelding van internationale overeenkomsten, begrotingsafdelingen voor 2026, de begroting voor Kosovo Radio Television, en de begroting voor vier gemeenten in het noorden van het land.

Als een van de ernstigste “-fouten” noemt het Hof het niet uitvoeren van een constitutionele wet op de lonen in de overheidssector, die werknemers wier salarissen door de nieuwe wet waren verlaagd, in staat stelde om doorlopende verhogingen te blijven ontvangen tot nieuwe salarissen gelijk aan oudere.

Dit toont aan dat het probleem niet alleen het gebrek aan functionele instellingen was, maar ook het gebrek aan wil om de grondwettelijke orde en wettelijke verplichtingen te respecteren”, aldus Jakaj.

In 2025 hield de regering onder leiding van premier Albin Kurti in totaal 39 vergaderingen.

Jakaj zegt dat het IKD tijdens de monitoring geen proactieve en duurzame benaderingen van verdere meerdere processen heeft waargenomen, zoals het proces dat is ingezet voor de rechter en verscheidene andere wetsvoorstellen die het openbare overlegproces al hebben doorstaan.

Onder hen zijn: De Wet op de Academie van Justitie, de Wet op Rescriptie, Prestatieherkenning, Integriteitscontrole, en de Status van rechters en aanklagers, alsmede de Wet op Verandering en Voldoening van de Wet op Tuchtigheid Verantwoordelijkheid van rechters en aanklagers.

“Failure to review these initiatives has blokkeerde a significant step into diep reform in the justice system”, zegt Jakaj, toe te voegen dat een groot deel van de verantwoordelijkheid valt op Vetevendosje Movement, aangezien de regerende partij tijd heeft gehad om <x2-based politiek transparant en substantieel” te ontwikkelen.

Maar niet alleen heeft het gebied van justitie te lijden gehad van deze institutionele verlamming. Het hele jaar door hebben antwoorden op de vragen van het maatschappelijk middenveld, en zelfs de overheidsinstellingen, over verschillende onderwerpen die Radio Free Europe heeft besproken, gezegd dat de politieke situatie niet in staat is geweest om in veel behoeften te voorzien.

Bijvoorbeeld het groeiplan van de Europese Unie voor de begroting van Kosovo, de begroting voor de radio-omroep in Kosovo, de semi-communicatieraden van vele agentschappen, de wet inzake zelfmoordpreventie, de wijziging van het wetboek van strafrecht om digitaal geweld op te nemen...

Marigona Shabiu, uitvoerend directeur van het Youth Initiative for Human Rights YIHR Kosova, zegt 2025 heeft de totale <x0mmage van de ruimte getoond voor parlementaire discussie over essentiële mensenrechtenkwesties, overgangsrecht en rechtsstaat”.

“concreet is er noch wil noch gelegenheid geweest om vertegenwoordigers van het Parlement te ontmoeten om aanbevelingen te bespreken uit het verslag van het maatschappelijk middenveld van 2024 over ernstige tekortkomingen op het gebied van de mensenrechten”, aldus Shabhu Radio Free Europe, uitzending Periscoop.

Zij wijst erop dat in deze situatie de eisen van het maatschappelijk middenveld buiten de publieke en wetgevende agenda zijn gebleven. Een van de belangrijkste, volgens haar, is het opstellen van het Burgerlijk Wetboek.

Het gebrek aan parlementair debat en openbare raadplegingen heeft dit proces opgeschort en een heel jaar zonder juridische vooruitgang verloren laten gaan, zegt Shabiu.

Daarnaast zegt ze dat niet alleen de eisen van het maatschappelijk middenveld zijn aangepakt, maar dat zij en journalisten ook pogingen hebben gezien om in diskrediet te brengen en te delegeren, “ingesloten door middel van misleidende taal- en publieke aanvallen, zonder dat ze over adequate institutionele respons of functionele verdedigingsmechanismen” beschikken.

In de afgelopen jaren heeft de Kosovaarse Journalistenbond herhaaldelijk kritiek geuit op de regerende partij Vetevendosje Movement en haar leden voor de taal die tegen de media wordt gebruikt.

De laatste tijd hebben de Europese Unie en de O-missie een dergelijke klacht ingediend bij de SEU in Kosovo.

Jakaj voegt eraan toe dat 2025 weer een jaar is waarin Kosovo geen belangrijke stappen heeft gezet op het gebied van buitenlandse diplomatie, zoals het lidmaatschap van de Raad van Europa.

Dit zijn de gevolgen die een kalenderjaar overschrijden en het risico lopen structurele problemen te worden”, zegt hij.

Volgens hem zijn de gevolgen wederzijds: politiek en financieel. Bovendien, noch compensatie voor hen, zegt Jakaj, kan snel of gemakkelijk zijn.

Het verlies door het ontbreken van functionele instellingen in 2025 zal minstens twee tot drie jaar duren. Sommige processen kunnen worden hervat, maar tegen hogere politieke, financiële en institutionele kosten”, legt het uit.

Het grootste risico is dat sommige hervormingen hun dynamiek en geloofwaardigheid verliezen, zowel in het land als met betrekking tot internationale partners”, voegt Jakaj eraan toe.

Hij benadrukt ook dat volgend jaar van cruciaal belang zal zijn om de hervormingsagenda te versnellen.

Kosovo staat dit jaar zelfs dicht bij een verkiezingspartij. Vroege parlementsverkiezingen zullen plaatsvinden op 28 december, waarvan de tiende wetgever wordt verwacht.

Maar Shabhu van YIHR Kosova is er niet van overtuigd dat na de oprichting van nieuwe instellingen van de komende verkiezingen de eisen van het maatschappelijk middenveld zullen worden ingewilligd.

“Precies, politieke wil blijft onduidelijk”, concludeert het. /Periscoop'