Αιώνια φυλακή: Σταματάς το έγκλημα;

Αυτή η πρόταση, που διατυπώθηκε από τον αδελφό της Leonard Ademiy, θέτει τη γραμμή της δικαιοσύνης: Μπορεί να τιμωρήσει, αλλά δεν μπορεί να επαναφέρει τη ζωή.

Ωστόσο, σε μια χώρα όπου ο μακροχρόνιος πόνος παραμένει αναπάντητος, η απόφαση της ισόβιας φυλάκισης για τους δολοφόνους και τη Λιριδόνα Αντριμάτζ θεωρείται ως ένα μικρό αλλά σημαντικό βήμα προς κάποιο είδος δικαιοσύνης.

Το βράδυ της 29ης Νοεμβρίου 2023, σε δρόμο στο χωριό Μπρνιτσα στην Πρίστινα, η Λιριδόνα Αντεμιάι σκοτώθηκε παρουσία των δύο παιδιών της.

Η υπόθεση συγκλόνισε την κοινή γνώμη και έγινε σύμβολο ακραίας βίας και απαίτησης για δικαιοσύνη.

Στις 21 Απριλίου 2026, το Συνταγματικό Δικαστήριο στην Πρίστινα καταδίκασε τρία άτομα για τη δολοφονία αυτή: τον σύζυγό της, Ναίμ Μουρσέλι, καθώς και τον Γκράνιτ Πλαβ και την Συναυλία Κοκάλ.

Οι δύο πρώτοι καταδικάστηκαν σε ισόβια κάθειρξη, ενώ η τρίτη με 30 χρόνια φυλάκιση.

“Όσο χαμηλά και αν είναι τα βάσανα της οικογένειας έχει απαλύνει”, Ademiaj λέει Radio Free Europe.

Αλλά ξέρει ότι η διαδικασία δεν τελειώνει εδώ. Η υπεράσπιση προειδοποίησε τις καταγγελίες, και η υπόθεση αναμένεται να περάσει στο Εφετείο και στο Ανώτατο.

Ελπίζουμε ότι ακόμη και η υψηλότερη περίπτωση θα επιβεβαιώσει αυτή την απόφαση. Μόνο τέτοιες ποινές μπορούν να σταματήσουν τη δολοφονία των μητέρων και των αδελφών μας”, λέει ο Ademiaj.

Σοβαρή Τιμωρία - Όχι Πάντα Τελική

Η αιώνια φυλάκιση είναι η πιο αυστηρή τιμωρία στο ποινικό σύστημα του Κοσσυφοπεδίου.

Από την εισαγωγή του Ποινικού Κώδικα το 2013, προφέρεται σε 13 περιπτώσεις.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Δικαστικού Συμβουλίου του Κοσσυφοπεδίου (KGJK), που παρέχονται από το Radio Free Europe, στη συντριπτική πλειοψηφία 12 περιπτώσεις σοβαρών δολοφονιών, ενώ μόνο μία περίπτωση συνδέεται με την τρομοκρατία.

Ο νόμος προβλέπει αυτή την ποινή για 36 εγκληματικές πράξεις που διαπράχθηκαν υπό σοβαρές συνθήκες, συμπεριλαμβανομένων γενοκτονίας, εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και προδοσίας κατά του κράτους.

Ωστόσο, η πρακτική δείχνει ότι ο δρόμος προς μια τελική απόφαση είναι μακρύς και αβέβαιος.

Η πρώτη ισόβια κάθειρξη, που προκηρύχθηκε το 2015 για σοβαρή δολοφονία, αργότερα μαλάκωσε από το Εφετείο και το Ανώτατο το 25, αντίστοιχα, 22 χρόνια φυλάκιση.

Σύμφωνα με τον Φλαμούρ Καμπάσι από το Ινστιτούτο Δικαιοσύνης του Κοσσυφοπεδίου (IKD), η χρήση αυτής της ποινής έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια.

Μετά την παρακολούθηση, είδαμε πρόσφατα αύξηση της ισόβιας κάθειρξης. Αλλά οι αποφάσεις παίρνουν μια απότομη στροφή μόνο όταν επιβεβαιώνεται από τη δεύτερη περίπτωση”, Kabashi λέει Radio Free Europe.

Σε ορισμένες περιπτώσεις περισσότερα από ένα άτομα καταδικάζονται σε ισόβια κάθειρξη κατά την ίδια διαδικασία.

Τρεις τέτοιες προτάσεις προτάθηκαν μόνο κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους.

Τον Μάιο του 2025, το Συνταγματικό Δικαστήριο στην Πρίστινα καταδίκασε τους αδελφούς σε ισόβια κάθειρξη, και τον Νεξάτ Βλασάλιου, κατηγορούμενο για δολοφονία του επιχειρηματία Μπεντρί Rexτζέπι.

Η ετυμηγορία επιβεβαιώθηκε επίσης από το Εφετείο τον Απρίλιο του τρέχοντος έτους.

Τον ίδιο Απρίλιο, το Συνταγματικό Δικαστήριο στην Πρίστινα καταδίκασε σε ισόβια τον Naim Mursel και τον Granit Plav για τη δολοφονία του Liridona Ademiaj.

Στα τέλη Απριλίου, το Συνταγματικό Δικαστήριο καταδίκασε τους Μπλαγκόγιε Σπασόγιεβιτς και Ντούσαν Μαξίμοβιτς να υπηρετήσουν το τρομοκρατικό έργο, το οποίο συνδέεται με την παραβίαση της συνταγματικής τάξης και ασφάλειας του Κοσσυφοπεδίου.

Δικαιοσύνη υπό Πίεση και Δίλημμα

Παρά τις εξελίξεις αυτές, ο πρώην πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου Φεϊζουλάχ Χασάνι εκτιμά ότι η ισόβια κάθειρξη σπάνια έχει πάρει την τελική της μορφή.

“Για σήμερα, μόνο μία περίπτωση μπορεί να θεωρηθεί αποκομμένη -- η περίπτωση του Dardan Krivaqas”, λέει, προσθέτοντας ότι ακόμα και αυτή η υπόθεση παραμένει νομικά ανοιχτή στην πρόκληση.

Ο Dardan Krivaqa κρίθηκε ένοχος για τη δολοφονία της Marigona Osmani το 2021, και στα τρία βήματα του δικαστικού συστήματος.

Το Ανώτατο Δικαστήριο επιβεβαίωσε την ετυμηγορία, ωστόσο, σύμφωνα με τη διαδικασία, η υπόθεση μπορεί να εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο απαίτησης για προστασία της νομιμότητας.

Αυτό επιβεβαιώνει για το Radio Free Europe και τον δικηγόρο υπεράσπισης του Krivaq, τον Skender Musa, ο οποίος λέει ότι προετοιμάζεται ένα τέτοιο αίτημα.

“Προετοιμάζουμε το αίτημα για προστασία της νομιμότητας, το οποίο σχετίζεται κυρίως με την ποινή της ισόβιας κάθειρξης, που προκηρύχθηκε από το Δικαστήριο της Πρώτης Κλίμακας και επιβεβαιώθηκε από το δεύτερο και Ανώτατο δικαστήριο”, εξηγεί ο Μούσα.

Αναφέρει ότι κατά τη διάρκεια της διαδικασίας παραβιάστηκαν διαδικασίες νομικής εμπειρογνωμοσύνης και προσθέτει ότι αν το Ανώτατο Δικαστήριο δεν μετατρέψει την υπόθεση σε επανεκδίκαση, η υπεράσπιση θα αντιμετωπιστεί από το Συνταγματικό Δικαστήριο.

Ο Καμπάσι, από την IKD, εξηγεί ότι το αίτημα για προστασία της νομιμότητας αποτελεί έκτακτη περίπτωση, η οποία μπορεί να επηρεάσει την αλλαγή της τελικής απόφασης εάν διαπιστωθούν νομικές παραβιάσεις.

Η ίδια δικαστική υπόθεση μπορεί να αξιοποιηθεί από τους Vladsaliu”, λέει.

Σε άλλες περιπτώσεις, οι ποινές ισόβιας κάθειρξης έχουν μειωθεί από το Εφετείο, δηλαδή το Ανώτατο Δικαστήριο, αντικαθιστώντας τες με ποινές φυλάκισης έως 35 ετών.

Από τις 13 υποθέσεις που καταχωρήθηκαν με ισόβια κάθειρξη, μόνο μία έχει λήξει με την απελευθέρωση των κατηγορουμένων.

Τον Απρίλιο του 2023, το Ανώτατο Δικαστήριο αθώωσε τον Naser Pajazit, ο οποίος αρχικά καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη για τη δολοφονία του Donjet Pajazit το 2015.

Θα Σταματήσει η Ζωή στη Φυλακή το Έγκλημα;

Θεωρητικά, οποιαδήποτε ποινική ποινή έχει ως στόχο την πρόληψη τόσο του ατόμου όσο και της κοινωνίας στο σύνολό της. Στην πράξη όμως, η αποτελεσματικότητα της ισόβιας φυλάκισης παραμένει αμφιλεγόμενη.

Τα στοιχεία της Αστυνομίας του Κοσσυφοπεδίου, τα οποία παρέχονται από το Radio Free Europe, δείχνουν ότι έχουν καταγραφεί 411 δολοφονίες κάθε είδους μεταξύ 2013 και 2025. Εάν εμπλέκονται τα χρόνια που προηγούνται αυτής της ποινής, ο συνολικός αριθμός των δολοφονιών σε 25 χρόνια ανέρχεται σε 1.558.

Μόλις μια μέρα την περασμένη εβδομάδα, αναφέρθηκαν δύο δολοφονίες στην Πρίστινα, μία στη Νότια Μιτρόβιτσα.

Για τους εμπειρογνώμονες, οι αριθμοί αυτοί δεν δείχνουν σαφή προληπτικά αποτελέσματα.

Το γεγονός ότι τα τελευταία πέντε χρόνια αυτές οι ποινές έχουν αυξηθεί δεν αποδεικνύει απαραίτητα το προληπτικό αποτέλεσμα. Οι δράστες συνεχίζουν να διαπράττουν σοβαρά εγκλήματα”, αναφέρει ο Καμπάσι.

Ο Χασάν μοιράζεται την ίδια θέση: “Δεν έχω παρατηρήσει κανένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα από αυτή την πρόταση στην πράξη”.

Η Επίδραση της Δημόσιας Γνώμης

Στις δικαστικές αίθουσες, οι αποφάσεις θα πρέπει να εξαρτώνται αποκλειστικά από αποδεικτικά στοιχεία και νόμο. Έξω, όμως, μια άλλη φωνή συχνά γίνεται αναμφισβήτητη - η κοινή γνώμη.

Η πρώην Λαϊκή Αβοκασία, Hilmi Jashar, αναφέρει ότι οι περιπτώσεις που λαμβάνουν μεγάλη προσοχή από τα ΜΜΕ και το κοινό συχνά δημιουργούν ένα είδος σιωπηλής πίεσης ακόμα και στο δικαστικό σύστημα.

Έχουμε την εντύπωση ότι όταν τέτοιες υποθέσεις κυριαρχούν στην κοινή γνώμη, αυτό αντικατοπτρίζεται στην προσέγγιση του δικαστικού συστήματος. Υπάρχει αυξημένη ανησυχία και ιδιαίτερη προσοχή σε περιπτώσεις δημοσίου συμφέροντος. Έτσι, δεν πρέπει να είναι”, λέει ο Γιασάρ, τονίζοντας ότι τα δικαστήρια πρέπει να ενεργούν ανεξάρτητα και αμερόληπτα.

Στην ίδια γραμμή, ο πρώην πρόεδρος του Αρείου Πάγου Fyzullah Hasani αναγνωρίζει ότι η επιρροή της κοινής γνώμης και των μέσων μαζικής ενημέρωσης δεν μπορεί πάντα να αποφευχθεί.

“Είμαι πεπεισμένος ότι σε ορισμένες περιπτώσεις υπήρξε αντίκτυπος των μέσων ενημέρωσης και της κοινής γνώμης”, λέει, αλλά προσθέτει ότι αυτό δεν συνεπάγεται απαραίτητα αδικία στη λήψη αποφάσεων.

Για τον δικηγόρο Μούσα, αυτή η πίεση είναι κυρίως αισθητή στην πλευρά της άμυνας. Αναφέρει ότι οι διαδικασίες για σοβαρές εγκληματικές πράξεις, ειδικά εκείνες που θα μπορούσαν να καταλήξουν σε ισόβια κάθειρξη, λαμβάνουν χώρα σε μια ατμόσφαιρα που επιβαρύνει όχι μόνο το νόμο αλλά και το κοινωνικό.

Κατ' αρχάς, ο δικηγόρος πρέπει να πολεμήσει τον εαυτό του. Πρέπει να αποφεύγει κάθε υποκειμενικό στοιχείο και να επικεντρώνεται μόνο σε αποδείξεις, νομικές διατάξεις και νομικές δοξασίες. Είναι εξαιρετικά προκλητικό”, επισημαίνει.

Εκτός από τη δημόσια πίεση, αυτές οι διαδικασίες χαρακτηρίζονται από τη διάρκειά τους.

Σύμφωνα με τον Μούσα, οι υποθέσεις διαφέρουν ως προς την πολυπλοκότητα, αλλά κατά μέσο όρο μια διαδικασία δολοφονίας που μπορεί να καταλήξει σε ισόβια κάθειρξη διαρκεί μεταξύ 12 και 36 μηνών. Η ολοκλήρωση όλων των διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένων των πιθανών καταγγελιών και της επανεκδίκασης, θα μπορούσε να διαρκέσει μέχρι πέντε χρόνια.

Ένα Σύστημα που Απαιτεί Περισσότερο από Τιμωρία

Πέρα από τη συζήτηση για την τιμωρία, το πρόβλημα φαίνεται να είναι βαθύτερο. Σύμφωνα με τον Γιασάρ, η έλλειψη εναρμόνισης των ποινικών πολιτικών δημιουργεί ανισότητα και υπονομεύει τη δικαστική ασφάλεια.

Στην πράξη, διάφορα δικαστήρια μπορούν να εκδώσουν διάφορες ποινές για παρόμοιες πράξεις, υπονομεύοντας την εμπιστοσύνη των πολιτών στη δικαιοσύνη.

Σε μια φυσιολογική κατάσταση, αυτές οι καταστάσεις δεν τολμούν να συμβούν επειδή απειλούν μια από τις θεμελιώδεις αρχές του δικαστικού συστήματος, το οποίο αφορά αυτό που είναι γνωστό ως δικαστική ασφάλεια”, λέει ο Γιασάρ.

Ο Χασάν, από την άλλη πλευρά, τονίζει ότι η καταπολέμηση του εγκλήματος δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σε αυστηρές ποινές.

Άλλοι παράγοντες -- κοινωνικοί, οικονομικοί και εκπαιδευτικοί -- διαδραματίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο στην πρόληψη του εγκλήματος.

Νομικό πλαίσιο

Ο Ποινικός Κώδικας του Κοσσυφοπεδίου προβλέπει ότι η ισόβια κάθειρξη δεν μπορεί να αποδοθεί σε άτομα κάτω των 21 ετών κατά τη στιγμή της εκτέλεσης του έργου.

Επίσης, οι καταδικασμένοι κερδίζουν με αυτόν τον τρόπο το δικαίωμα της εγγύησης μετά από τουλάχιστον 30 χρόνια φυλάκισης.

Μέχρι σήμερα, κανένας κατάδικος δεν έχει χρησιμοποιήσει αυτό το δικαίωμα, κυρίως για διαδικαστικούς και χρονικούς λόγους.

Και καθώς το σύστημα συνεχίζει να επιδιώκει την ισορροπία μεταξύ τιμωρίας και πρόληψης, η οικογένεια Αντεμί παραμένει με μια συνεχή πραγματικότητα.

Τα παιδιά της Λιριδόνας δεν θα βλέπουν πια τη μητέρα τους”, λέει ο Leonard Ademiaj, γράφει RELEL, μεταδίδει Περισκόπιο.