Οι ΗΠΑ θέλουν να αλλάξουν τον χάρτη ενέργειας των Βαλκανίων, το Κοσσυφοπέδιο δεν έχει αυτή τη στιγμή σχέδια

Στόχος είναι να μειωθεί η εξάρτηση της περιοχής από τη Ρωσία και να ενισχυθεί ο ενεργειακός διάδρομος νότια προς την Κεντρική Ευρώπη.

Για το λόγο αυτό, προγραμματίζονται προγράμματα σε αρκετές χώρες της περιοχής από Κροατία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Βόρεια Μακεδονία, Αλβανία και Μαυροβούνιο, μέχρι το Κοσσυφοπέδιο και τη Σερβία.

Τα έργα αυτά περιλαμβάνουν νέους αγωγούς φυσικού αερίου, σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας σε υγρό αέριο και φυσικό αέριο, και υποστηρίζονται πολιτικά και οικονομικά από τις \"ΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ορισμένα από αυτά τα έργα βρίσκονται ήδη σε φάση κατασκευής ή σύναψης συμβάσεων, ενώ άλλα βρίσκονται ακόμη σε φάση σχεδιασμού.

Γενικά, το περιφερειακό ενεργειακό σύστημα προσανατολίζεται σταδιακά προς το φυσικό αέριο από τις ΗΠΑ, το Αζερμπαϊτζάν και τη Μεσόγειο.

Ο Τζόναθαν Στερν, καθηγητής στο Ινστιτούτο Ενεργειακών Μελετών της Οξφόρδης, εκτιμά ότι η Νοτιοανατολική Ευρώπη έχει ήδη αναπτύξει εναλλακτικές οδούς εφοδιασμού.

“Υπάρχουν τερματικοί σταθμοί ΥΦΑ στην Ελλάδα και την Κροατία, και ο Νότιος Διάδρομος Αερίου του Αζερμπαϊτζάν, μαζί με το Romanianό πεδίο φυσικού αερίου Νεπτούν Βαθύ στον Εύξεινο Πόντο, του οποίου η χρήση αναμένεται να ξεκινήσει το επόμενο έτος και του οποίου τα αποθέματα εκτιμώνται σε 100 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα”, αναφέρει ο Στερν για το Radio Free Europe.

Τέλος της εξάρτησης της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης από τη Ρωσία

Η Βοσνία και Ερζεγοβίνη ήταν το επίκεντρο της προσοχής τους τελευταίους μήνες, λόγω του προγράμματος Gaz Southern Linkion με την Κροατία, το οποίο θα εξασφάλιζε την οντότητα της Ομοσπονδίας της Βοσνίας πρόσβαση στον τερματικό σταθμό ΥΦΑ στην Έρευνα και Εναλλακτικούς προμηθευτές αερίου.

Παράλληλα, οι άλλες αρχές της Βοσνίας, η Δημοκρατία Σέρπσκα, συνεχίζουν να αναπτύσσουν ξεχωριστούς δεσμούς αερίου με τη Σερβία, συμπεριλαμβανομένου του Προγράμματος Ανατολικού Συνδέσμου από την Μπιγκελίνα προς τη Μπάνια Λούκα.

Για σχεδόν πέντε δεκαετίες, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη εξαρτιόταν πλήρως από το ρωσικό φυσικό αέριο, το οποίο διατρέχει το Τουρκικό ρεύμα.

Χρησιμοποιείται κυρίως για θέρμανση στο Σεράγεβο και, σε σύγκριση με τη Σερβία, η Βοσνία είναι αμελητέα καταναλωτής.

Η συμφωνία μεταξύ Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και Κροατίας για τη σύνδεση του αγωγού από τη Δαλματία με την κεντρική Βοσνία, με υποκαταστήματα στην Ερζεγοβίνη και τα βορειοδυτικά της χώρας, υπεγράφη με τη συμμετοχή του υπουργού Ενέργειας των ΗΠΑ Κρις Ράιτ στο Μογιανίν στο Ντουμπρόβνικ.

Προηγείται αρκετών μηνών επίσημης υποστήριξης από την Ουάσιγκτον για το έργο, το οποίο περιγράφηκε ως “στρατηγικό για την ενεργειακή ασφάλεια στην περιοχή”.

Το κροατικό μέρος του έργου διευθύνεται από την κρατική εταιρεία Plinacro, ενώ στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη από την αμερικανική ιδιωτική εταιρεία AAFS Infrascture και Energy, οι διευθυντές της οποίας είναι μέρος του στενού κύκλου του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Το έργο προκάλεσε κριτική από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ενεργειακή Κοινότητα, μέλος της οποίας είναι η Βοσνία και Ερζεγοβίνη, λόγω ειδικού νόμου (lex specialis) στην Ομοσπονδία της Βοσνίας που περιλαμβάνει ιδιωτική αμερικανική εταιρεία, καθώς και ζητήματα συμμόρφωσης με τους κανονισμούς της ΕΕ.

Το έργο πρέπει να υλοποιηθεί σε ένα πλαίσιο που συνάδει πλήρως με το νομικό κεκτημένο της Ενεργειακής Κοινότητας και με τις αρχές της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ”, τα κράτη μέλη της ΕΕ Βοσνία-Ερζεγοβίνη και άλλες χώρες της περιοχής είπαν στο Radio Ελεύθερου Ευρώπης.

Η Βοσνία και Ερζεγοβίνη καταναλώνει ετησίως έως 250 μέτρα κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, ενώ μέσω του νέου αγωγού, προβλέπεται να μεταφέρει περίπου 1,5 δισεκατομμύριο κυβικά μέτρα.

Για το λόγο αυτό, εξετάζεται η κατασκευή σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας αερίου, οι οποίες θα μπορούσαν να παρέχουν περίπου 400.000 νοικοκυριά ηλεκτρικής ενέργειας.

Επί του παρόντος, το 80 τοις εκατό της ηλεκτρικής ενέργειας παράγεται σε σταθμούς παραγωγής άνθρακα, μερικοί που κατασκευάστηκαν πριν από 50 και πλέον χρόνια.

Ο προγραμματισμένος αγωγός θα συνδεθεί με τον υφιστάμενο που προέρχεται από τη Σερβία.

Ο Stern, από το Oxford Institute for Energy Studies, πιστεύει ότι η πιπερίνη “είναι σημαντική για τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, αλλά όχι για την ευρύτερη περιοχή”.

Εκφράζει επίσης αμφιβολίες για την επενδυτική μόχλευση περίπου 1 δισ. ευρώ για το πόση κατασκευή αυτού του νέου αγωγού εκτιμάται.

“Η Κροατία δεν έχει τη διαθέσιμη δυναμικότητα ΥΦΑ για διαμετακόμιση φυσικού αερίου μέσω της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης. Πού θα πήγαινε; Η Σερβία μπορεί τώρα να το περάσει μέσω Βουλγαρίας”, αναφέρει ο Στερν.

Στρατηγική συνεργασία των ΗΠΑ με βάση τη Σερβία

Η Σερβία επεκτείνει τις υποδομές της σε μια προσπάθεια να διατηρήσει το ρόλο της ως περιφερειακό ενεργειακό κέντρο, ανοίγοντας ταυτόχρονα χώρο για το ΥΦΑ των ΗΠΑ και νέες δυτικές επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα.

Ο υπουργός Ενέργειας της Σερβίας Ντουμπράβκα Γκιέντοβιτς Χαντάνοβιτς υπέγραψε κοινή δήλωση με τις ΗΠΑ και αρκετές χώρες της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης σε σύνοδο στην Ουάσινγκτον το Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους.

Ο επικεφαλής της επιχείρησης Srbijagas, Ντούσαν Μπατζάτοβιτς, δήλωσε αργότερα ότι η Σερβία “θα πρέπει να αγοράσει αμερικανικό αέριο”, αν και οι επίσημες ποσότητες και οι συμβάσεις δεν έχουν καθοριστεί ακόμα.

Η Στρατηγική Ενεργειακή Συμφωνία του 2024 με τις ΗΠΑ προβλέπει διαφοροποίηση των πόρων, αλλά δεν υπάρχει ακόμα επίσημη σύμβαση για την αγορά του US LNG.

Το αμερικανικό αέριο μπορεί να επιτευχθεί μέσω του Κροατικού τερματικού σταθμού στην Ελληνική Έρευνα ή Αλεξανδρούπολη, χάρη σε νέες διασυνδέσεις με τη Βουλγαρία και τη Βόρεια Μακεδονία.

Η Σερβία λειτουργεί δίκτυο αγωγών αερίου περίπου 2.500 χιλιομέτρων και σχεδιάζει νέους αγωγούς, συμπεριλαμβανομένης της Βόρειας Μακεδονίας, και επεκτείνει την εγκατάσταση αποθήκευσης Banatski Dvor.

Επί του παρόντος, πάνω από το 80 τοις εκατό του φυσικού αερίου, η Σερβία το λαμβάνει από τη Ρωσία μέσω του Τουρκικού Streamύματος.

Παρά τις αναφορές διαφοροποίησης, οι κύριες εγκαταστάσεις φυσικού αερίου στη Σερβία, συμπεριλαμβανομένου του θερμοηλεκτρικού σταθμού T E-TO Pancevo, εξακολουθούν να συνδέονται με τη Russian Gazprom και τη Σερβική Βιομηχανία Πετρελαίου.

Τερματικός σταθμός ΥΦΑ στο Tivar, θερμικές εγκαταστάσεις αερίου

Το Μαυροβούνιο, αν και χωρίς δίκτυο φυσικού αερίου, εντάσσεται στο αμερικανικό πλαίσιο ΥΦΑ, μέσω σχεδίων για τερματικό σταθμό στο λιμάνι Τιβάρ και μελλοντικές μονάδες παραγωγής φυσικού αερίου.

Το Μαυροβούνιο συμμετείχε επίσης στην Αμερικανική Σύνοδο Κορυφής για τη Διατλαντική Ασφάλεια Αερίου στην Ουάσινγκτον τον Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους, όπου υπέγραψε κοινή διακήρυξη με την οποία κάποιες χώρες της Κεντρικής και Νότιας Ευρώπης ανακοίνωσαν ότι θα συνεργαστούν με τις ΗΠΑ στην ενέργεια.

Παρόλο που οι αμερικανικές εταιρείες Enerflex και Wethington Energy Innovation υπέγραψαν μνημόνιο με την κυβέρνηση του Μαυροβουνίου το 2023 για την προετοιμασία έργων, δεν υπάρχουν ακόμη συμφωνίες σχετικά με την προμήθεια ΥΦΑ, δεν έχουν χορηγηθεί ποσότητες και δεν έχουν υπογραφεί συγκεκριμένες συμβάσεις.

Εν τω μεταξύ, το Μαυροβούνιο έχει στηρίξει το έργο του αγωγού Ιον-Αδριατικού Αερίου (IAP), το οποίο θα συνδέσει τον αγωγό Διαδριατικού Αερίου (TAP) στην Αλβανία με την Κροατία, αλλά εξακολουθεί να παραμένει στη φάση του αρχικού σχεδίου.

Διαφορετικά, αρκετοί σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας αερίου, που κυμαίνονται από 50 έως 400 μεγαβάτ, εξετάζονται στο Τιβάρ, την Ποντγκόριτσα και το Πλέλεφλε, συμπεριλαμβανομένων υβριδικών μοντέλων και μετατροπής υφιστάμενων θερμικών σταθμών παραγωγής ενέργειας.

Σύμφωνα με έρευνα που διενεργήθηκε για την Elektroeconomics του Μαυροβουνίου από την ιαπωνική εταιρεία JERA και την ελβετική συμβουλευτική SS&A Power Consultancy, όλες οι επιλογές που συζητήθηκαν είναι τεχνικά εφικτές και οικονομικά βολικές.

Ανάλογα με τη δυναμικότητα του θερμοηλεκτρικού σταθμού και της πηγής παροχής αερίου, οι επενδύσεις εκτιμάται ότι κυμαίνονται από 233 εκατομμύρια έως 362 εκατομμύρια ευρώ.

Το Κοσσυφοπέδιο δεν έχει αυτή τη στιγμή σχέδια

Το Κοσσυφοπέδιο δεν διαθέτει υποδομές φυσικού αερίου και βασίζεται πλήρως σε σταθμούς θερμικής ενέργειας άνθρακα.

Το έργο για διασύνδεση αερίου με τη Βόρεια Μακεδονία περιλαμβάνεται νωρίτερα στο επενδυτικό σχέδιο της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια, αλλά έχει διακοπεί λόγω, όπως ανέφερε η κυβέρνηση, υψηλού κόστους και στρατηγικής εστίασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Ο αγωγός θα παρέχει στο Κοσσυφοπέδιο πρόσβαση σε φυσικό αέριο από ελληνικούς τερματικούς σταθμούς ΥΦΑ στο Αιγαίο Πέλαγος, και η ιδέα ήταν επίσης να κατασκευαστεί αγωγός προς την Αλβανία.

“Εάν και όταν οι συνθήκες της αγοράς αλλάξουν και το επιχειρηματικό περιβάλλον γίνει πιο ελκυστικό, το Υπουργείο Ενέργειας [US] θα είναι πρόθυμο να βοηθήσει στη σύνδεση των αμερικανικών επιχειρήσεων με εταίρους στο Κοσσυφοπέδιο”, είπε ο ειδικός απεσταλμένος του Υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ Τζόσουα Βολζ στο Radio Free Europe.

Το Κοσσυφοπέδιο αρνήθηκε να επενδύσει περίπου 200 εκατομμύρια δολάρια σε υποδομές φυσικού αερίου μέσω του προγράμματος Millennium Challenge Corporation (MCC) και έχει εκτρέψει κεφάλαια σε συστήματα αποθήκευσης ενέργειας σε μπαταρίες.

Βόρεια Μακεδονία

Τα Σκόπια, επί του παρόντος, κατασκευάζουν νέες υποδομές φυσικού αερίου με υποστήριξη από την Ουάσινγκτον και τις Βρυξέλλες, με στόχο την απομάκρυνση από την πολυετή εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο και την τοποθέτηση ως νέου περιφερειακού ενεργειακού κέντρου.

Η Βόρεια Μακεδονία είναι μέλος του ΝΑΤΟ και υποψήφια για ΕΕ, έτσι η διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού έχει γίνει και γεωπολιτικά ζητήματα.

Ο σταθμός ηλεκτροπαραγωγής που τροφοδοτεί την πρωτεύουσα με θερμότητα και παράγει ηλεκτρισμό εξαρτάται από το ρωσικό αέριο και βρίσκεται υπό τον έλεγχο του ρωσικού ομίλου Σιντέζ.

Τα Σκόπια υπέγραψαν μνημόνιο Αμερικανών προμηθευτών για την αγορά του ΥΦΑ, αλλά οι λεπτομέρειες δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.

Ο αγωγός Γευγελής-Νεγκοτίνα είναι υπό κατασκευή και θα συνδέσει τη χώρα αυτή με τερματικούς σταθμούς ΥΦΑ στην Ελλάδα, με αρχική χωρητικότητα 1,5 δις κυβικά μέτρα ετησίως.

Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ χρηματοδοτούν το έργο με συνδυασμό δανείων και επιχορηγήσεων, ενώ παράλληλα σχεδιάζεται σύνδεση με τη Σερβία με έργα που αναμένεται να ξεκινήσουν το 2027.

Η Βόρεια Μακεδονία σχεδιάζει να κατασκευάσει 67 νέες ενεργειακές εγκαταστάσεις, με συνολική εγκατεστημένη δυναμικότητα 4.416 μεγαβάτ, συμπεριλαμβανομένης μιας μονάδας συμπαραγωγής κοντά στο Νεγκοτέν”, ανέφερε στο Υπουργείο Ενέργειας, Εξόρυξης και Μεταλλείων της Βόρειας Μακεδονίας το Radio Free Europe.

Κέντρο ΥΦΑ Αλβανίας στην Αδριατική

Τον Απρίλιο του τρέχοντος έτους, η Αλβανία υπέγραψε στρατηγική συμφωνία, αξίας 6 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με την αμερικανική εταιρεία Venture Global και την ελληνική εταιρεία Actor LNG USA, η οποία θα αγοράσει LNG από τις Ηνωμένες Πολιτείες για μακροπρόθεσμη προμήθεια, ξεκινώντας το 2030.

Το σχέδιο περιλαμβάνει την ανάπτυξη ενός ενεργειακού κέντρου στη Βλόρα, με τερματικό σταθμό ΥΦΑ και μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που τροφοδοτείται με αέριο περίπου 380 μεγαβάτ, με συνδέσεις με τον αγωγό Δια-Αδριατικού Αερίου (TAP), ο οποίος μεταφέρει αέριο από το Αζερμπαϊτζάν στην Ιταλία από το 2020.

Το έργο υποστηρίζεται από την αμερικανική διοίκηση, η οποία θεωρεί την Αλβανία ως πιθανό σημείο εισόδου για τη διανομή αμερικανικού αερίου στο Κοσσυφοπέδιο, τη Βόρεια Μακεδονία και σε άλλα μέρη των Δυτικών Βαλκανίων.

Η Αλβανία δεν διαθέτει λειτουργικό εσωτερικό δίκτυο φυσικού αερίου, και οι υπάρχουσες υποδομές από τη σοσιαλιστική περίοδο είναι σε μεγάλο βαθμό άχρηστες.

Για την Αλβανία, η οποία σχεδόν όλη η ηλεκτρική ενέργεια παράγεται από υδροηλεκτρικούς σταθμούς, η κατασκευή σταθμού παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας αερίου θα χρησίμευε ως αποθεματικό ασφαλείας σε περιόδους ξηρασίας και αυξημένης κατανάλωσης.

“Η λύση στην αεριοποίηση της Αλβανίας είναι η κατασκευή του αγωγού Ιον-Αδριατικού Αερίου (IAP) και η σύνδεση με τον τερματικό σταθμό ΥΦΑ στην Κροατία, ο σύνδεσμος με τον αγωγό Δια-Αδριατικού Αερίου (TAP), μέσω του οποίου προέρχεται αέριο από την περιοχή της Κασπίας, και η κατασκευή ενός τερματικού σταθμού αποθήκευσης ΥΦΑ στο Ντουμρέι”, λέει ο Σταβρκόφ, από το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο των Τιράνων, ο οποίος εργάζεται επί 20 χρόνια στο Ινστιτούτο Έρευνας Πετρελαίου και Αερίων στο Ινστιτούτο.

Ο τερματικός σταθμός ΥΦΑ στο λιμάνι της Βλόρα θα μπορούσε να αποτελέσει κέντρο φυσικού αερίου για την προμήθεια της Αλβανίας, του Μαυροβουνίου, της Βόρειας Μακεδονίας και του Κοσσυφοπεδίου, και μέσω του IAP και του αερίου ΤΑΠ μπορεί επίσης να μεταβεί στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και την Ιταλία.

Η υποδομή από μόνη της δεν εγγυάται την ενεργειακή ασφάλεια”, την ελεύθερη Ευρώπη Sophie Corbeau, από το Κέντρο Παγκόσμιας Ενεργειακής Πολιτικής στο Παρίσι, αναφερόμενη σε σχέδια για την κατασκευή νέων τερματικών σταθμών ΥΦΑ, αγωγών φυσικού αερίου και σταθμών παραγωγής φυσικού αερίου.

Χώρες που θέλουν να μειώσουν την εξάρτησή τους από το ρωσικό φυσικό αέριο θα πρέπει πρώτα να εξασφαλίσουν αξιόπιστες μακροπρόθεσμες συμβάσεις με ορισμένους προμηθευτές, καταλήγει η Corbeau.