Ο μετασχηματισμός και τα μαθήματα της Αλβανίας στο Κοσσυφοπέδιο

Πέντε χρόνια από την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ξεκινήσει ενταξιακές συνομιλίες με την Αλβανία, και μόλις ένα έτος από τότε που ξεκίνησαν στην πράξη, η χώρα έχει ανοίξει 28 κεφάλαια τέσσερα αυτό το μήνα και μόνο 35 συνολικά.

Η πρόοδος αυτή προκάλεσε αισιοδοξία στις Βρυξέλλες, όπου αξιωματούχοι πιστεύουν ότι η Αλβανία μπορεί να ανοίξει τα υπόλοιπα κεφάλαια μέχρι το τέλος του έτους, Περισκόπιο.

“Η Αλβανία έχει δείξει ότι η θετική αλλαγή είναι δυνατή και η ΕΕ ανταμείβει αυτή τη θετική αλλαγή. Κρατήστε ρυθμό”.

Αυτή η ώθηση, η Επίτροπος Διεύρυνσης της ΕΕ Μάρτα Κω, την έδωσε στον Πρωθυπουργό της Αλβανίας Έντι Ράμα στις 16 Σεπτεμβρίου στις Βρυξέλλες.

Η Αλβανία, με ολοένα και πιο σταθερό ρυθμό, άρχισε να κινείται από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν η κομμουνιστική δικτατορία που είχε κρατήσει τη χώρα απομονωμένη ερμητικά για 45 χρόνια κατέρρευσε εν μέσω λαϊκής πίεσης για αλλαγή.

Η δημοκρατία ήταν το μεγάλο όνειρο των Αλβανών τότε, αλλά η πραγματικότητα έφερε επίσης πρόσωπο με πρόσωπο με βαθιά οικονομική και κοινωνική αβεβαιότητα.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1990, η χώρα γνώρισε μια από τις χειρότερες κρίσεις στη σύγχρονη ιστορία - την κατάρρευση πυραμίδων που οδήγησαν σε εξέγερση και χάος το 1997.

Η επόμενη αναρχία με ανοικτές στρατιωτικές αποθήκες και όπλα στα χέρια αμάχων αμφισβήτησε την ίδια την επιβίωση του κράτους. Πάνω από 2.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, χιλιάδες περισσότεροι μετανάστευσαν.

Αλλά και υπό αυτές τις συνθήκες, η Αλβανία παρέμεινε προσανατολισμένη προς τη Δύση. Αρχικά, η διεθνής βοήθεια και οι ειρηνευτικές αποστολές βοήθησαν στη σταθεροποίηση.

Αργότερα, η χώρα άρχισε να χτίζει νέους θεσμούς και να πλησιάζει το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το 2009, η Αλβανία έγινε μέλος της μεγαλύτερης δυτικής στρατιωτικής συμμαχίας, ενώ πέντε χρόνια αργότερα, η ΕΕ της παραχώρησε καθεστώς υποψήφιας.

Η Κλοντιάνα Μπεσκούν, νομικίστρια στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου των Τιράνων, αναφέρει το σύνθημα των διαδηλώσεων των χρόνων -- “ -- θέλουμε την Αλβανία ως όλη την Ευρώπη” -- δεν ήταν, απλώς, το κάλεσμα της εποχής, αλλά έγινε οδηγός για την αλβανική κοινωνία καθ' όλη τη διάρκεια της πορείας προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, αντανακλώντας τόσο τον πολιτισμό όσο και την τέχνη, και στη συνέχεια την εξωτερική πολιτική της χώρας.

Η Ευρωπαϊκή ενσωμάτωση “ήταν η αρχή και ο στόχος κάθε αλβανικής κυβέρνησης και, κυρίως, της τρέχουσας κυβέρνησης του πρωθυπουργού Ράμα. Για χάρη της αλήθειας, ο Ράμα είναι εξαιρετικά αφοσιωμένος σε αυτό το ζήτημα”, αναφέρει ο Μπεσκ για το πρόγραμμα έκθεσης της Ευρώπης για το Radio Free.

“Η Αλβανία 2030 στην ΕΕ” ήταν το κομματικό σύνθημα του Ράμα στις βουλευτικές εκλογές της 11ης Μαΐου, τις οποίες κέρδισε σταθερά. Μετά την επιβεβαίωση της νέας κυβέρνησης στις 18 Σεπτεμβρίου στη Συνέλευση, ο Ράμα δήλωσε ότι αυτό το σύνθημα θα παραμείνει επικεφαλής της νέας εντολής του -- η τέταρτη στη σειρά.

“Η Ευρωπαϊκή Αλβανία είναι η πυξίδα προσανατολισμού κάθε σελίδας του προγράμματός μας και ο ρυθμός κάθε μεταρρύθμισης που θα αναλάβουμε”, δήλωσε ο Ράμα.

Ο Μπεσκ αναφέρει ότι οι μεταρρυθμίσεις που πραγματοποιήθηκαν με την πάροδο των ετών, ιδιαίτερα στη δικαιοσύνη, οι οποίες οδήγησαν στην ιδιοκτησία δικαστών και εισαγγελέων, καθώς και στη σύλληψη υποθέσεων διαφθοράς υψηλού επιπέδου, επαναπροσδιόρισαν τη διεθνή θέση της Αλβανίας.

Έχει φέρει ως καινοτομία τη μείωση της κουλτούρας της ατιμωρησίας σε υψηλά επίπεδα. Αυτό έχει αλλάξει ριζικά την αντίληψη των ατόμων για το κράτος, αλλά και την αντίληψη της ξένης Αλβανίας”, σύμφωνα με την ίδια.

Ο Richard Jozwiak, εκδότης της Ευρώπης του Radio Free Europe, ακολουθεί εδώ και χρόνια τις πολιτικές της ΕΕ. Αναφέρει ότι οι ευρωπαίοι ηγέτες εντυπωσιάζονται όχι μόνο από βαθιές μεταρρυθμίσεις στην Αλβανία και πληρούν τις απαιτήσεις της ΕΕ, αλλά και από την εικόνα που έχει κατασκευάσει ο Ράμα στις Βρυξέλλες.

Σύμφωνα με τον Jozwiak, ο Ράμα εμφανίζει πάντα τη νοοτροπία “μπορούμε να το κάνουμε”, η οποία τη διακρίνει σαφώς από τους άλλους.

“Ο Έντι Ράμα είναι πολύ δημοφιλής στις Βρυξέλλες. Θα έλεγα, ακόμη και ότι οι περισσότεροι άνθρωποι τον αγαπούν είτε λόγω του χαρίσματος είτε λόγω του θετικού. Ολόκληρη η δημόσια παρουσία του βρίσκεται σε έντονη αντίθεση με πολλούς άλλους ηγέτες, ειδικά από τα Δυτικά Βαλκάνια, οι οποίοι έρχονται στις Βρυξέλλες και παραπονιούνται γι' αυτό, και για τον άλλον”, λέει ο Γιόζουιακ.

Η Αλβανία ξεχωρίζει με το ρυθμό μεταξύ εννέα υποψήφιων χωρών της ΕΕ. Σύμφωνα με τον Jozwiak, είναι ο μόνος <x0-δεύτερος μαθητής με το σημείωμα A+”, ακολουθούμενος από το Μαυροβούνιο· άλλοι κινούνται πιο αργά ή έχουν παραμείνει στο αδιέξοδο.

Ο Γιόζγουιακ αναφέρει ότι ακόμη και ο μετασχηματισμός στον τουριστικό προορισμό έχει βελτιώσει την αντίληψη του κοινού, αφήνοντας πίσω την πρώην εικόνα μιας Αλβανίας χωρίς νόμο ή συνδεδεμένη με τη μαφία.

Επιπλέον, έχει λάβει τη φήμη ότι φιλοξενεί σημαντικές διεθνείς εκδηλώσεις: τον Μάιο φιλοξένησε τη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας με πάνω από 50 Ευρωπαίους ηγέτες, τον Φεβρουάριο του 2024 φιλοξενώντας σύνοδο κορυφής για την Ουκρανία με τη συμμετοχή του προέδρου Βολντιμύρ Ζελένσκι, ενώ το 2027, ο Ράμα δήλωσε ότι θα φιλοξενήσει τη σύνοδο κορυφής των ηγετών του ΝΑΤΟ στα Τίρανα.

Δεν είναι περίεργο, λέει ο Jozwiak, στις Βρυξέλλες τον αποκαλούν lurtim “jadge Ed από τα Τίρανα”.

Φέρνει λιγότερα προβλήματα στο τραπέζι και αυτό προσελκύει τη συμπάθεια όλων, ακόμα και των Ολλανδών, οι οποίοι συνήθως είναι επικριτικοί αλλά τώρα λένε ότι η Αλβανία το αξίζει, πρέπει να προχωρήσει μπροστά από το”, αναφέρει ο Γιόζουιακ.

Ακόμα και ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Antony Blinken στράφηκε στον Ράμα με “Eddie” κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στα Τίρανα πέρυσι, επαινώντας ιδιαίτερα την πρόοδο του στη μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης.

Ωστόσο, δεν είναι όλα για δόξα. Στην τελευταία έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, υπό την καθοδήγηση του Μπλίνκεν, η Αλβανία χαρακτηρίστηκε χώρα όπου “η διαφθορά υπάρχει σε όλους τους κλάδους και τα επίπεδα της Κυβέρνησης”.

Σύμφωνα με στοιχεία του Ινστιτούτου Στατιστικής της Αλβανίας, πάνω από το ένα τρίτο του προηγούμενου πληθυσμού των 3,3 εκατομμυρίων ατόμων έχει εκκενωθεί από το 1991. Οι μέσοι μηνιαίοι μισθοί αντιστοιχούν σε περίπου 750 ευρώ, και σχεδόν το ένα τρίτο των νέων που εξακολουθούν να είναι άνεργοι στη χώρα.

Η κριτική προέρχεται επίσης από τα δυτικά μέσα ενημέρωσης. Σε συγγραφικό έργο του περασμένου έτους, ο Der Spiegel έγραψε ότι ο Ράμα '%s' παρά τη διαφθορά στην Αλβανία είναι δημοφιλής στην Ευρώπη επειδή βοηθά στη διαχείριση της προσφυγικής κρίσης.

Μια μέρα μετά τις εκλογές της 11ης Μαΐου, ο Neue Zürcher Zeitung έγραψε ότι “Rama έχει δημιουργήσει μια συσκευή ενέργειας, όπως πολλές χώρες στην περιοχή γνωρίζουν: Είναι επικεφαλής ενός κόμματος που ελέγχει τη διοίκηση, τα δικαστήρια και πολλά μέσα ενημέρωσης”.

Στην φετινή έκθεση, οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα υπολόγισαν ότι τα αλβανικά ΜΜΕ επηρεάζονται από συγκρούσεις συμφερόντων. Ωστόσο, η Αλβανία κατάφερε να ανέβει 80η, από την 99η το 2024.

Για να διατηρήσει τη στιγμή της, ο James Ker-Lindsey, καθηγητής στο London School of Economics, αναφέρει ότι η Αλβανία πρέπει να συνεχίσει να εφαρμόζει εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, ακόμη και όταν αμφισβητούν, και να προστατεύσει δημοκρατικές αρχές, όπως ελεύθερες εκλογές και ανεξάρτητα ΜΜΕ.

Η ένταξη στην ΕΕ δεν σημαίνει απλώς προσαρμογή των κανόνων για την ασφάλεια των τροφίμων ή τα οικονομικά συστήματα. Είναι εξίσου σημαντικό να έχουμε μια λειτουργική οικονομία της αγοράς και μια δημοκρατία που λειτουργεί”, λέει ο Ker-Lindsay για την Έκθεση.

Ο Γιόζγουιακ πιστεύει επίσης ότι η πρόοδος της Αλβανίας προς την ΕΕ είναι ελπιδοφόρα, αλλά εύθραυστη, και αναφέρει ότι η βιωσιμότητά της θα εξαρτηθεί από ειλικρινείς μεταρρυθμίσεις, πολιτική ενότητα και προσεκτική διαχείριση των διμερών σχέσεων.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η ΕΕ επιθυμεί επειγόντως επέκταση, καθώς δεν έχει επεκταθεί από το 2013 με την Κροατία, και χρειάζεται επιτυχία.

“Νομίζω ότι η Αλβανία και το Μαυροβούνιο θα ενταχθούν σε αυτή τη δεκαετία. Τουλάχιστον αυτές οι δύο χώρες θα εισέλθουν, σχεδόν ανεξάρτητα από το τι κάνουν”, λέει ο Jozwiak.

Παρατηρητές υπογραμμίζουν ότι άλλες χώρες μπορούν να διδαχθούν από την εμπειρία της Αλβανίας, ότι η ένταξη στην ΕΕ απαιτεί βαθιές μεταρρυθμίσεις και την εφαρμογή τους, εποικοδομητική συνεργασία με τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και πραγματική ετοιμότητα για συμμόρφωση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Το Κοσσυφοπέδιο, ως η μόνη χώρα των Δυτικών Βαλκανίων χωρίς καθεστώς υποψήφιας χώρας, μπορεί να αισθανθεί πίεση από την επιτυχία της Αλβανίας να ανοίξει το δρόμο της με την αρχική επανεκκίνηση του διαλόγου με τη Σερβία.

Πρέπει να δείξετε στην Ευρώπη ότι είστε πρόθυμοι να συνεργαστείτε. Στην περίπτωση του Κοσσυφοπεδίου, αυτό είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό μήνυμα, ειδικά τώρα, όταν οι σχέσεις μεταξύ του πρωθυπουργού [στο γραφείο του Κοσσυφοπεδίου, του Άλμπιν] Κούρτι και της ΕΕ βρίσκονται σε τόσο χαμηλό σημείο”, αναφέρει ο Κερ-Λίντσεϊ.

Σε μια Ευρώπη που προβληματίζεται από προκλήσεις ασφάλειας, οι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων έχουν την ευκαιρία να δείξουν την ωριμότητά τους και να αποδείξουν ότι μπορούν να παίξουν το μεγάλο παιχνίδι χωρίς να καταστρέψουν τα πάντα στο δρόμο. Η Αλβανία, σύμφωνα με παρατηρητές, αποτελεί απόδειξη ότι αυτός ο δρόμος είναι εφικτός.Ράδιο Ευρώπη Δωρεάν/