Οι διαδηλώσεις κλιμακώνονται στη Σερβία! Η ΕΕ επικρίνει τη βία, ο Βούτσιτς κατηγορείται ότι χρησιμοποιεί εγκληματικές συμμορίες για να καταστείλει τους διαδηλωτές

Ακόμα και εγκληματικές συμμορίες φέρονται να χρησιμοποιούνται. Εντείνει αυτό τις σχέσεις της Σερβίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση;

Η κατάσταση στη Σερβία είναι τεταμένη: Κάθε μέρα υπάρχουν νέες αναφορές για αστυνομική βία κατά διαδηλωτών, συλλήψεις και ισχυρισμούς ότι η κυβέρνηση της χώρας των Δυτικών Βαλκανίων προσλαμβάνει εγκληματικές συμμορίες κατά του άμαχου πληθυσμού της.

Από τότε που μια σκηνή του σιδηροδρομικού σταθμού κατέρρευσε στη βόρεια Σερβική πόλη Νόβι Σαντ τον Νοέμβριο του 2024, σκοτώνοντας 16 άτομα, οι διαδηλώσεις εναντίον της Σερβικής κυβέρνησης συνεχίστηκαν άθικτες. Οι διαδηλώσεις ήταν ειρηνικές για μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά τις τελευταίες ημέρες, η βία κλιμακώθηκε στους δρόμους της πρωτεύουσας, του Βελιγραδίου και άλλων πόλεων. Ο δεξιός λαϊκιστής πρόεδρος της χώρας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, θέλει τώρα να δράσει ακόμα πιο σκληρά εναντίον των διαδηλωτών.

Πώς αντιδρούν οι Βρυξέλλες στην πρόσφατη κλιμάκωση στην υποψήφια χώρα της ΕΕ;
Ο Πρέσβης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Σερβία Αντρέας φον Μπέκεραθ κάλεσε σε δήλωση “σε όλες τις πλευρές για να μειώσει τις εντάσεις”. Οποιαδήποτε υποψία υπερβολικής χρήσης βίας από την αστυνομία θα πρέπει να διερευνηθεί κατάλληλα.

Ερωτηθείσα από το DW, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέφερε ότι παρακολουθεί στενά την κατάσταση στη Σερβία. Η θέση της ΕΚ είναι σαφής: “Το δικαίωμα σε ειρηνικές διαδηλώσεις και ελευθερία του συνέρχεσθαι πρέπει να γίνει σεβαστό και οι αρχές πρέπει να προστατεύουν τους συμμετέχοντες σε απεργίες από τραυματισμούς ή βία”, δήλωσε ο Γκιγιόμ Μερσιέ, εκπρόσωπος της Επιτροπής. Ωστόσο, αυτές οι δηλώσεις δεν είναι αρκετές για πολλούς πολιτικούς και παρατηρητές. Εδώ και μήνες, ζητούν αυστηρότερη στάση κατά της σερβικής κυβέρνησης και του προέδρου Βούτσιτς.

Κρίσιμο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Ένας από τους κριτικούς είναι το Tonino Picula Eurodeput. Ως εισηγητής για τη Σερβία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κοστίζει πολύ χρόνο στη χώρα. Ο Κροάτης Σοσιαλδημοκράτης επέκρινε τις Βρυξέλλες την Τετάρτη, μιλώντας για τον τηλεοπτικό σταθμό N1 που καλύπτει το σύνολο των Δυτικών Βαλκανίων, επειδή δεν υιοθέτησε μια πιο ενιαία και κριτική στάση απέναντι στη Σερβία. “Επί του παρόντος, η ΕΕ δεν έχει ούτε το κίνητρο ούτε την ικανότητα να ενεργήσει διαφορετικά απέναντι στο καθεστώς του Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Σε αντίθεση με την Ουκρανία, η ενότητα που απαιτείται για να ασκηθεί πίεση λείπει εδώ”, δήλωσε ο Πίκουλα.

Τα στρατηγικά συμφέροντα τόσο των Βρυξελλών όσο και του Βελιγραδίου μπορούν επίσης να διαδραματίσουν ρόλο εδώ: Το 2024, η ΕΕ υπέγραψε συμφωνία με τη Σερβία, παρέχοντας πρόσβαση στο σερβικό λίθιο. Επιπλέον, η Σερβία έχει εκμεταλλευτεί επιδέξια τις φιλικές σχέσεις της με τη Ρωσία, αναφέρει ο Αντιγκόνα Ιμέρ του Κέντρου Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής, ομάδα εμπειρογνωμόνων των κεντρικών γραφείων στις Βρυξέλλες. Φοβούμενη μια στενή προσέγγιση του καθεστώτος του πρώην Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν, η Ευρώπη ήταν πολύ ήπια: “Αυτή η στρατηγική μαλακοποίησης της ΕΕ απέτυχε, πρέπει τώρα επειγόντως να χρησιμοποιήσει διαφορετικό τόνο. ”

Μόνο 40% για την ΕΕ

Αλλά ακόμη και μετά την πρόσφατη κλιμάκωση της βίας, η ΕΕ συνεχίζει να λειτουργεί τη μέθοδο “όπως συνήθως λειτουργεί” με τη Σερβία και δεν κατάφερε να καταστήσει σαφώς υπεύθυνη την κυβέρνηση. “Αυτό γίνεται κατανοητό από μια γεωπολιτική προοπτική, αλλά γίνεται προβληματικό εάν δημιουργεί την εντύπωση ότι πηγαίνει εις βάρος των βασικών αξιών της Ένωσης”, δήλωσε ο Ίμερ.

Η εντύπωση που δημιουργεί υπονομεύει την εμπιστοσύνη πολλών ανθρώπων στην ΕΕ, και η εμπιστοσύνη στη Σερβία είναι ήδη σχετικά αδύναμη: Σε μια εαρινή έρευνα του 2025 που διεξήχθη από το Διεθνές Republicanπουμπλικανικό Ινστιτούτο, μόνο το 40% των ερωτηθέντων δήλωσαν ότι θα ψηφίσουν για την ένταξη της χώρας τους στην ΕΕ. Εν τω μεταξύ, περισσότεροι από τους μισούς αναφέρουν ότι δεν πιστεύουν πλέον ότι η ΕΕ ενδιαφέρεται σοβαρά για την ένταξη των κρατών των Δυτικών Βαλκανίων.

Ο σημαντικότερος οικονομικός εταίρος της Σερβίας στην ΕΕ

Δεν θεωρούν όλοι οι ειδικοί προβληματική τη στρατηγική των Βρυξελλών προς το Βελιγράδι: “Νομίζω ότι είναι πολύ νωρίς για να αξιολογήσουμε τη θέση της ΕΕ σχετικά με το ζήτημα”, αναφέρει η Νίνα Βουγιάνοβιτς του ερευνητικού οργανισμού Bruegel με έδρα τις Βρυξέλλες. ΕΕ έχει επισημάνει ότι παρακολουθεί την κατάσταση και πρέπει να συνεχίσει να το κάνει.

Αντί να ασκήσουν πίεση σε αυτό, οι Βρυξέλλες θα πρέπει να επικεντρωθούν σε οικονομικά κίνητρα, τότε ο κίνδυνος να αφήσει τη Σερβία στη Ρωσία θα είναι χαμηλός: “Η Σερβία έχει πολύ μεγαλύτερο οικονομικό συμφέρον στην εφαρμογή μεταρρυθμίσεων της ΕΕ από ό,τι στην προσέγγιση της Ρωσίας”, σύμφωνα με τον Βουϊάνοβιτς. Η χώρα συνδέεται εδώ και καιρό οικονομικά με την ΕΕ: Πάνω από το 60 τοις εκατό των σερβικών εξαγωγών πηγαίνουν στην ΕΕ, και πάνω από το 60 τοις εκατό των ξένων άμεσων επενδύσεων στη Σερβία προέρχονται από εκεί.

Τα οικονομικά μέσα μπορούν ασφαλώς να ασκήσουν πίεση στον Βούτσιτς και το καθεστώς του: Η ΕΕ έχει υποσχεθεί στη Σερβία ένα συγκλονιστικό ποσό 1,6 δισεκατομμυρίων ευρώ μέχρι το 2027, αλλά αυτά τα κονδύλια συνδέονται με την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων. “Η ΕΕ θα μπορούσε να μειώσει αυτά τα κονδύλια ή να καθυστερήσει το χωρισμό τους εάν ορίζει ότι μια χώρα δεν πληροί τις υποχρεώσεις της”, εξηγεί ο Βουγιάνοβιτς.

Μέχρι στιγμής, η Σερβία, η οποία είναι υποψήφια για ένταξη στην ΕΕ από το 2012, φαίνεται να απέχει πολύ από την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων που απαιτούνται για την ένταξη στην ΕΕ. Έκθεση της ΕΕ σχετικά με το κράτος δικαίου στη Σερβία, η οποία δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο, αποκάλυψε, μεταξύ άλλων, ότι η ισχυρή πολιτική πίεση συνεχίζεται για το δικαστικό σώμα και τις ενώσεις της κοινωνίας των πολιτών. Υπάρχουν αυξανόμενες ανησυχίες για την ασφάλεια των δημοσιογράφων στη Σερβία.

Είναι ενάντια σε αυτή την κατάσταση που όλοι οι φοιτητές και πολλοί άλλοι ντόπιοι πολίτες κυκλοφορούν στους δρόμους εδώ και μήνες παρά τον κίνδυνο σύλληψης ή τραυματισμού της αστυνομίας. Σε περίπτωση που συνεχιστεί η βία κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων, η ΕΕ ενδέχεται να δεχθεί αυξημένες πιέσεις για να λάβει σαφέστερη στάση απέναντι στο Βελιγράδι. /DW/ Περισκόπιο.