REL: Ο Rambouilles και η Βιέννη καθιέρωσαν το κράτος γιατί οι Βρυξέλλες εξομαλύνθηκαν;

Rambouille, Βιέννη, Βρυξέλλες, τρεις πόλεις, τρεις διαδικασίες, τρεις προσπάθειες καθορισμού του πεπρωμένου του Κοσσυφοπεδίου. Οι δύο πρώτες, για να τερματιστεί ο πόλεμος και να επιλυθεί το καθεστώς, έφεραν απτά αποτελέσματα παρά τις αρνήσεις της Σερβίας· η τρίτη, για εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών, για χρόνια παραμένει ασύλληπτη.

Ο διάλογος μεταξύ τους για το σκοπό αυτό ξεκίνησε επίσημα το 2011. Η κυβέρνηση του Κοσσυφοπεδίου την αποδέχθηκε ως διεθνή υποχρέωση, έπειτα από ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ το 2010.

Με τη μεσολάβηση της ΕΕ και τη στήριξη των ΗΠΑ, η πρώτη συνάντηση πραγματοποιήθηκε στις 9 Μαρτίου 2011. Η αντιπροσωπεία του Κοσσυφοπεδίου ηγήθηκε της Εντίτα Ταχίρι, ενώ ο Μπόρισλαβ Στεφάνοβιτς της Σερβίας.

Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των μερών κατά τη διάρκεια των μηνών δημιούργησαν αρκετές συμφωνίες από την ελεύθερη κυκλοφορία μέχρι τη διαχείριση των συνόρων και τα κτηματολογικά ζητήματα.

Αν και προειδοποιήθηκε ότι θα συζητηθούν μόνο τεχνικά ζητήματα, η διαδικασία πήγε σε πολιτικό επίπεδο το φθινόπωρο του 2012. Η πρώτη συνάντηση μεταξύ του τότε πρωθυπουργού του Κοσσυφοπεδίου Χασίμ Θάτσι και του Σέρβου Ίβιτσα Ντάτσιτς πραγματοποιήθηκε στις 19 Οκτωβρίου.

Και, λιγότερο από έξι μήνες αργότερα, κατέληξαν στην πρώτη συμφωνία για την εξομάλυνση των σχέσεων μια στιγμή που η μεσολαβήτρια της ΕΕ Κάθριν Άστον χαρακτήρισε “άνοιξε πιο κοντά στην Ευρώπη”.

Θέλω να σας συγχαρώ για την αποφασιστικότητα αυτών των μηνών και για το θάρρος που έδειξαν. Είναι πολύ σημαντικό αυτό που βλέπουμε τώρα να είναι ένα βήμα μακριά από το παρελθόν και ένα βήμα πιο κοντά στην Ευρώπη”, δήλωσε η Άστον.

Από τότε έχουν περάσει πάνω από 12 χρόνια. Το Κοσσυφοπέδιο παραμένει η μόνη χώρα στα Δυτικά Βαλκάνια που δεν είναι υποψήφια για ένταξη στην ΕΕ, ενώ η Σερβία δεν έχει ανοίξει νέο κεφάλαιο ενταξιακών διαπραγματεύσεων από το 2021.

Κατά τη διάρκεια αυτών των ετών, τα κόμματα διεξήγαγαν δεκάδες συχνά μακρές μαραθώνιες συναντήσεις. Οι διαπραγματευτές και οι μεσολαβητές άλλαξαν, αλλά οι περισσότερες από τις συμφωνίες δεν επιτεύχθηκαν ποτέ πλήρως ή καθόλου.

Εντάσεις, κατηγορίες και καταδίκες δεν έλειψαν σχεδόν σε καμία περίοδο και κορυφώθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2023, όταν ένοπλη ομάδα Σέρβων επιτέθηκε στην Αστυνομία του Κοσσυφοπεδίου στην Μπάνισκα, σκοτώνοντας λοχία.

Το περιστατικό χαρακτηρίστηκε ως το πιο σοβαρό από τον μεταπολεμικό, και ώθησε τον Πρωθυπουργό του Κοσσυφοπεδίου Αλμπίν Κούρτι, ο οποίος βρίσκεται τώρα στο αξίωμα, να απορρίψει κάθε υψηλού επιπέδου συνάντηση με τον πρόεδρο της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βουτσίκ, μέχρι σήμερα.

Ο όρος του για την επανάληψη του διαλόγου ήταν και παραμένει η παράδοση του υποτιθέμενου συγγραφέα της επίθεσης, Μίλαν Ραντόιτς.

“Όσο ο Ράντοβιτς και η ομάδα του είναι ελεύθεροι και προστατευμένοι στη Σερβία, δεν υπάρχει εμπιστοσύνη στο διάλογο για εξομάλυνση”, ανέφερε σε κυβερνητική συνάντηση πέρυσι.

Η κυβέρνηση του Κερτ έχει υπηρεσία εδώ και αρκετούς μήνες. Αυτή την εβδομάδα, ρωτήθηκε από τα σερβικά ΜΜΕ εάν, αφού σχηματίσει την κυβέρνηση, υπάρχει σχέδιο για συνεχή διάλογο. Τόνισε ότι παραμένει αφοσιωμένος στην εξομάλυνση των σχέσεων, επανέλαβε όμως ότι κάθε βήμα προόδου συνδέεται στενά με την παράδοση του Ραντότζιτσι και με την εφαρμογή της συμφωνίας στην πορεία εξομάλυνσης της σχέσης που επιτεύχθηκε μεταξύ του ίδιου και του Βουτσίκι τον Φεβρουάριο του 2023.

Φαίνεται ότι αυτό δεν θα συμβεί σύντομα, διότι η Σερβία, δυστυχώς, γίνεται δεύτερη Λευκορωσία στην Ευρώπη. Αν το Κρεμλίνο βρίσκεται στη βορειοανατολική Λευκορωσία, νοτιοανατολικά της Ευρώπης, δυστυχώς, έχει τη Σερβία”, δήλωσε ο Κούρτι.

Ο πρόεδρος της Σερβίας, Βουτσίκ, σε δημόσιες δηλώσεις φαίνεται ανοιχτός σε διάλογο, αλλά, ταυτόχρονα, επαναλαμβάνει τη θέση ότι η χώρα του δεν θα αναγνωρίσει ποτέ την ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου.

Για τον πρώην διπλωμάτη Ylber Hysa, η στάση απόρριψης και αντιπαράθεσης της Σερβίας είναι γνωστή από τις διαπραγματεύσεις του Ραμπουγιέ και της Βιέννης, όπου ο ίδιος ήταν μέρος της αντιπροσωπείας του Κοσσυφοπεδίου.

Ο σημερινός διάλογος, η Χίσα βλέπει μόνο ως συνέχιση αυτών των διαδικασιών και τονίζει ότι ο Κούρτι πρέπει να επιδείξει μεγαλύτερη επιμονή, δεδομένου ότι η προηγούμενη γενιά διαπραγματευτών δημιούργησε μια μη αναστρέψιμη πραγματικότητα του ανεξάρτητου Κοσσυφοπεδίου παρά τις απειλές, ακόμη και υπαρξιακές, για το λαό του Κοσσυφοπεδίου.

Ο κ. Κερτ φαίνεται να ήθελε να εξαγοράσει χρόνο, από φόβο ότι μπορεί να δεχτεί κάτι, που θα αμφισβητούσε την πολιτική του αντίληψη ως ο μόνος ηγέτης που αντιτάχθηκε σε όλους αυτούς τους τρόπους διαλόγου και διεθνούς συνεργασίας. Είχε την ιδέα του Vetevendosje με την έννοια της απόφασης. Και, ίσως αυτό ήταν ένα πολιτικό βάρος για αυτόν, για να πάρει μπροστά από”, λέει η Hysa για το πρόγραμμα Free Europe Radio Expo.

Το σύνθημα του Κινήματος Vetevendosje, από την αρχή του, δεν ήταν διαπραγματεύσεις, Vetevendosje”. Με αυτό το σύνθημα, το κόμμα του Κούρτι δημιούργησε και αυτό την πολιτική του ταυτότητα, απορρίπτοντας κάθε μορφή διαλόγου με τη Σερβία, η οποία, σύμφωνα με την ίδια, παραβίασε την αρχή της αυτοδιάθεσης του λαού του Κοσσυφοπεδίου.

Το 2012, μετά την πρώτη συνάντηση, ο Θάτσι-Ντάτσικ, Vetevendosje οργάνωσε επίσης διαδηλώσεις κατά των συνομιλιών, κατονομάζοντάς τους ως παραχώρηση στη Σερβία.

Πάνω από μια δεκαετία αργότερα, η Χίσα αναφέρει ότι ο Κούρτι ήρθε στη θέση να αποδεχθεί τη Συμφωνία στο δρόμο για εξομάλυνση των σχέσεων με τη Σερβία, η οποία, σύμφωνα με τον ίδιο, ήταν η πρώτη διεθνή προσφορά διπλωματίας που δεν προέβλεπε αμοιβαία αναγνώριση για το Κοσσυφοπέδιο αν και εξακολουθεί να μην ισχύει από καμία πλευρά.

Τώρα αμφιβάλλει ότι υπάρχει ακόμη περιθώριο για οποιαδήποτε πραγματική πρόοδο σε αυτή τη διαδικασία, λόγω των διεθνών συνθηκών.

Είναι ένα τρένο διαφυγής με την γεωπολιτική έννοια. Αυτό που θα μπορούσε να γίνει την εποχή του [πρώην Αμερικανού προέδρου, Τζο] Μπάιντεν, όταν έγινε μια προσπάθεια επανασύνδεσης με τη διατλαντική κοινότητα, τώρα είναι πολύς καιρός. Ήταν επίσης η εποχή πριν αρχίσει ο πόλεμος στην Ουκρανία. Ήταν μια στιγμή που δεν εξαρτιόταν και πολύ από τον κύριο Βούτσι. Μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, όμως, βρήκε το δρόμο για την επιβίωση. Η Σερβία έγινε μια από τις μοναδικές χώρες που δεν επέβαλε κυρώσεις στη Ρωσία και, ταυτόχρονα, πούλησε όπλα στην Ουκρανία”, λέει η Χάισα.

Ο Αλεξάντρ Ποπόφ, από το Κέντρο Περιφερειοποίησης στο Νόβι Σαντ, σημειώνει ότι οι διατλαντικές σχέσεις βρίσκονται τώρα σε εξαιρετικά χαμηλό σημείο. Με παγκόσμια προσοχή από τις κρίσεις στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και άλλες χώρες, ο διάλογος Κοσσυφοπεδίου-Σερβίας, σύμφωνα με τον ίδιο, λειτουργεί περισσότερο ως μέσο για να διατηρήσει το status quo παρά για να φέρει πραγματικές λύσεις.

Ο Ποπόφ δεν βλέπει τουλάχιστον προς το παρόν κανένα σαφές μονοπάτι που θα μπορούσε να αποκαταστήσει το διάλογο σε μια λειτουργική και αποτελεσματική τροχιά.

Το “Kurti δεν έχει κανένα λόγο να προωθήσει, διότι, σε μεγάλο βαθμό, έχει επιτύχει τον στόχο του: την επέκταση της εξουσίας στο βόρειο Κοσσυφοπέδιο. Το μόνο που δεν έχει καταφέρει είναι να ενταχθεί στο Κοσσυφοπέδιο σε περισσότερους διεθνείς οργανισμούς. Ο Βουτσίκι, επίσης, δεν συμφωνεί επειδή κάθε μέρα έχουμε αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στη Σερβία, και η εξουσία χάνει τον έλεγχο της κατάστασης”, αναφέρει ο Ποπόφ για την Έκθεση.

Ο Μαρκ Γουέλ, ο οποίος έχει διατελέσει νομικός σύμβουλος του Κοσσυφοπεδίου στη Διάσκεψη του Ραμπουγιέ και στη διαδικασία της Βιέννης, τονίζει ότι η αναγκαιότητα επίλυσης ζητημάτων μεταξύ Κοσσυφοπεδίου και Σερβίας είναι αδιαμφισβήτητη λόγω της γεωγραφικής τους εγγύτητας. Υπενθυμίζει ότι στις δύο προηγούμενες διαδικασίες, η Σερβία αρνήθηκε να υπογράψει συμφωνίες, ενώ το Κοσσυφοπέδιο ανέλαβε μονομερώς υποχρεώσεις για την επίτευξη ανεξαρτησίας.

Σήμερα, στο διάλογο των Βρυξελλών, αναφέρει ο Γουέλ, η πίεση πέφτει και πάλι στο Κοσσυφοπέδιο για να κάνει νέες παραχωρήσεις, αλλά ο Κούρτι, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι λιγότερο ευέλικτος και λιγότερο συνεργάσιμος με τους διεθνείς.

Και εκεί κολλήσαμε: στο Κοσσυφοπέδιο λέγεται ότι πρέπει πρώτα να ιδρύσει την Ένωση Σερβικών δήμων, αλλά κανείς δεν ξέρει αν η Σερβία θα εφαρμόσει το μερίδιό της στη συμφωνία”, λέει ο Γουέλερ του Εκθέματος.

Τονίζει ότι ο διάλογος χρειάζεται μια νέα αρχή και μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση της Δύσης προς το Κοσσυφοπέδιο και τη Σερβία, έτσι ώστε και τα δύο κράτη να μπορέσουν να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους.

Σε αντίθεση με την εποχή του Ραμπουγιέ και της Βιέννης, όταν η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες έδρασαν σε μια γραμμή, σημειώνει ότι η δέσμευση της σημερινής αμερικανικής διοίκησης είναι απρόβλεπτη.

“Δεν γνωρίζουμε ακριβώς πώς η διοίκηση Τραμπ θα χειριστεί το ζήτημα του Κοσσυφοπεδίου. Νομίζω ότι το Κοσσυφοπέδιο έχει λόγους να είναι λίγο νευρικό για την επιστροφή του, καθώς και τον ειδικό εκπρόσωπο του [Rίτσαρντ Γκριν], ο οποίος μπορεί να προσπαθήσει να επιβάλει κάποιο είδος δράσης”, λέει ο Γουέλερ.

Οι σχέσεις μεταξύ της κυβέρνησης του Κούρτι και των ΗΠΑ είναι περίπλοκες από την εποχή της πρώτης διοίκησης του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Εκείνη την περίοδο, η κυβέρνησή του έπεσε με πρόταση μη εμπιστοσύνης από τον εταίρο του συνασπισμού, το LDK, ωστόσο ο Κούρτι κατηγόρησε τον Γκρενέλι ότι παρενέβη σκόπιμα, όπως ισχυριζόταν, σε συμφωνία μεταξύ Κοσσυφοπεδίου και Σερβίας.

Η κυβέρνηση “Kurti 1” έπεσε τον Μάρτιο του 2020, ενώ τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, η συμφωνία για την οικονομική εξομάλυνση μεταξύ Κοσσυφοπεδίου και Σερβίας υπεγράφη παρουσία του προέδρου Τραμπ. Υπογράφοντες ήταν ο πρωθυπουργός του Κοσσυφοπεδίου από τις τάξεις του LDK, Αβντουλάχ Χότι και ο πρόεδρος της Σερβίας, Βουτσίκ.

Την περασμένη εβδομάδα, ο σημερινός μεσολαβητής της Ευρωπαϊκής Ένωσης Πίτερ Σόρενσεν παρέμεινε στην Πρίστινα, όπου πραγματοποίησε συνομιλίες με τον επικεφαλής διαπραγματευτή Μπέσνικ Μπισλίμι για, όπως δήλωσε, την εφαρμογή της Συμφωνίας στο δρόμο για εξομάλυνση των σχέσεων.

Τον Αύγουστο, ο Σόρενσεν είχε συναντηθεί με τους ηγέτες και των δύο χωρών στο Κοσσυφοπέδιο και τη Σερβία, χωρίς όμως να υπάρχει ένδειξη γρήγορης επανάληψης του υψηλού επιπέδου διαλόγου.

Ο Radio Free Europe προσπάθησε να μιλήσει στον Σόρενσεν για τα σχέδιά του να μεσολαβήσει σε αυτή τη διαδικασία και άλλους χωρίς επιτυχία.

Ομοίως, ούτε η ΕΕ απάντησε στα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου REL.

Σύμφωνα με τον πρώην διπλωμάτη Γιλμπέρ Χάισα, το Κοσσυφοπέδιο και η Σερβία αναμένεται να παραμείνουν σε παρατεταμένο πολιτικό αδιέξοδο και αυτή τη φορά όχι μόνο λόγω της θέλησής τους, αλλά και λόγω της έλλειψης ενός πραγματικού διεθνούς κινήτρου για προώθηση των συνομιλιών.

Το μοντέλο ψηφίσματος για το Κοσσυφοπέδιο και τα Βαλκάνια υπήρξε διατλαντική ενότητα και συναίνεση των εγχώριων παραγόντων. Αυτή ήταν μια συνταγή που παρήγαγε ιστορικά αποτελέσματα στο Ραμπουγιέ και στη Βιέννη. Φοβάμαι ότι μια τέτοια πραγματικότητα δεν βρίσκεται πλέον στη σημερινή πολιτική ζωή”, λέει η Hysa.

Και μια ακριβής πρόβλεψη για το τι μπορεί να συμβεί αν οι πολιτικές διαμάχες κλιμακωθούν σε βία όπως προειδοποιούν οι πολιτικοί εκπρόσωποι, κανείς δεν το έχει.

Σύμφωνα με τα λόγια του Hysa, η απουσία νέων για το Κοσσυφοπέδιο και τη Σερβία το 2025 μπορεί να είναι καλά νέα. /Rελ- Περίσκοπι.