Παραγωγοί σε κρίση: Η απελευθέρωση της ενέργειας αύξησε τις τιμές, μείωσε τις ικανότητες

Η εταιρεία “Pesova” στο Vushtri, η οποία ασχολείται με την επεξεργασία και την παραγωγή πατάτας και αριθμών 260 τακτικών εργαζομένων, απαγόρευσε μια νέα γραμμή παραγωγής και ανέστειλε την απασχόληση 20 νέων εργαζομένων λόγω των αυξημένων τιμών ενέργειας.

Αν και έχει δαπανήσει 4% λιγότερη ηλεκτρική ενέργεια το Σεπτέμβριο του τρέχοντος έτους, ο λογαριασμός του έχει αυξηθεί από 10.962 ευρώ σε 25.535 ευρώ αύξηση άνω του 100% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

Ο ιδιοκτήτης Μπεντρί Κοσούμι αναφέρει ότι η πολιτική της εταιρείας για τη διατήρηση της ποιότητας και των ανταγωνιστικών τιμών έχει αμφισβητηθεί· τα σχέδια για αύξηση των μισθών και της επέκτασης έχουν ανασταλεί, ενώ ο εξοπλισμός για νέα προϊόντα παραμένει αχρησιμοποίητος στην αποθήκη.

Το <x0-πολιτικό της εταιρείας είναι να είναι το καλύτερο στην ποιότητα, αλλά το φθηνότερο στα ράφια καταστημάτων. Μετά την απελευθέρωση, το περιθώριο κέρδους έχει μειωθεί τόσο πολύ που βρισκόμαστε σε πολύ δύσκολη θέση”, λέει ο Κοσούμι στο Radio Free Europe.

Σε παρόμοιες περιπτώσεις είναι η εταιρεία “Cadi Clearing” στο Ferizaj, η οποία παράγει προϊόντα καθαρισμού.

Με προσωπικό 75 εργαζομένων, αποτυγχάνει να συνδέσει νέες συμβάσεις με τοπικούς και διεθνείς πελάτες, λόγω μεγαλύτερης από 100% αύξησης του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας.

Ο ιδιοκτήτης Σάντρι Γκάσι αναφέρει ότι αναγκάστηκε να αναστείλει οποιαδήποτε σχέδια για επέκταση της παραγωγής και να αποτρέψει την απασχόληση του νέου προσωπικού.

Μιλώντας στο Radio Free Europe, δείχνει ότι βρισκόταν στη Γερμανία αυτό το μήνα για να διαπραγματευτεί συμφωνίες με γερμανική εταιρεία, αλλά αναφέρει ότι η προσπάθεια δεν απέδωσε αποτελέσματα.

Πρόσφερα την τιμή για ένα πινέλο τουαλέτας 0,45 σεντς, αλλά ο πελάτης μου είπε ότι στη Γερμανία παίρνει το ίδιο προϊόν για 0,02 σεντς χωρίς μεταφορά. Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι αδύνατο να ανταγωνιστείς”, λέει ο Γκάσι.

Τιμές ενέργειας Διπλές

Την 1η Ιουνίου, με απόφαση του Ρυθμιστικού Γραφείου Ενέργειας (ZRRE), οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις στο Κοσσυφοπέδιο -- με πάνω από 50 εργαζόμενους και ετήσια κυκλοφορία άνω των 10 εκατομμυρίων ευρώ -- έχουν μεταβεί στην ανοιχτή αγορά ενέργειας.

Αυτό σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις αυτές δεν είναι πλέον εφοδιασμένες με ρυθμιζόμενα τιμολόγια, αλλά αγοράζουν ενέργεια σύμφωνα με τις προσφορές των ιδιωτικών επιχειρήσεων, που έχουν άδεια για το εμπόριο.

Σύμφωνα με το ZERE, περίπου 1.300 επιχειρήσεις συμμετέχουν στη διαδικασία, η οποία καταναλώνει περίπου το 37% της συνολικής ενέργειας.

Ο αριθμός αυτός βασίζεται στα δεδομένα το 2024, και τα φετινά δεδομένα δείχνουν μια διαφορετική κατάσταση. Σύμφωνα με τη Φορολογική Διοίκηση Κοσσυφοπεδίου, το Σεπτέμβριο, ο αριθμός των επιχειρήσεων με περισσότερους από 50 εργαζόμενους και κυκλοφορία άνω των 10 εκατομμυρίων ευρώ ήταν 976.

Από την Ένωση Παραγωγών Κοσσυφοπεδίου, αναφέρουν ότι αυτές οι επιχειρήσεις πλήρωναν προηγουμένως περίπου 75 ευρώ για μεγαβάτ ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ τώρα η τιμή ανέρχεται σε 190 ευρώ για μεγαβάτ, συμπεριλαμβανομένων πρόσθετων τελών.

Η τιμή διαφέρει ανάλογα με τις δαπάνες, το επίπεδο της γραμμής στην ένταση και τις ανταλλαγές ενέργειας.

Σύμφωνα με το Κίνημα του Ατζβάζ, ηγέτη της Ένωσης Παραγωγών Κοσσυφοπεδίου, από τις 300 επιχειρήσεις που έχουν αναδειχθεί στην ανοιχτή αγορά ενέργειας, μόνο 60 έχουν καταφέρει να εξασφαλίσουν συμβάσεις σε σταθερές τιμές μέχρι το τέλος του χειμώνα.

“... έτσι είμαστε σε μια κατάσταση όπου οι επιχειρήσεις, παρόλο που πληρώνουν δύο και μισό ακριβότερα, κατά κάποιο τρόπο, είναι ευτυχείς που κατάφεραν να καθορίσουν την τιμή μέχρι το τέλος του χειμώνα, ξεκινώντας από το Νοέμβριο”, λέει στο Radio Free Europe.

Ο Ajvazi εξηγεί ότι μια εταιρεία παραγωγής, η οποία για κατανάλωση ενέργειας το Μάιο, Ιούνιο, Ιούλιο, Αύγουστο και Σεπτέμβριο του 2024 έχει πληρώσει 46.564 ευρώ φέτος για το ίδιο ποσό ενέργειας που κατέβαλε 117.707 ευρώ.

Υπάρχουν κάποιες επιχειρήσεις που έχουν κλείσει, υπάρχουν επιχειρήσεις που έχουν επενδύσει σχέδια για φέτος, ενώ οι αυξήσεις μισθών έχουν ανασταλεί”, λέει.

Όλα αυτά τα προβλήματα, σύμφωνα με τους εκπροσώπους των επιχειρήσεων, προέρχονται από το γεγονός ότι η διαδικασία ελευθέρωσης της εξουσίας δεν είναι κατάλληλα προετοιμασμένη.

Για το λόγο αυτό, η Oda Economics του Κοσσυφοπεδίου κατέθεσε άλλη μια κατηγορία στο Ανώτατο Δικαστήριο εναντίον της ZERE.

Υπήρξαν επίσης δημόσιες διαμαρτυρίες, αλλά το ZRRE αναφέρει, μέχρι στιγμής, ότι δεν έχει δεχθεί καταγγελίες μέσω επίσημων διαδικασιών.

Προμήθεια και Έλλειψη Ανταγωνισμού

Στο Κοσσυφοπέδιο, αν και αδειοδοτούνται 27 επιχειρήσεις για το εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας, άλλες τρεις στη διαδικασία αδειοδότησης της αγοράς παραμένουν εστιασμένες και ο ανταγωνισμός σχεδόν δεν υπάρχει.

Μεταξύ των φορέων εκμετάλλευσης είναι ο φορέας παροχής ηλεκτρικού ρεύματος (KESCO) και η Επιχείρηση Ενέργειας Κοσσυφοπεδίου (KEK).

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Ατζβάζι, ηγέτη της Ένωσης Παραγωγών Κοσσυφοπεδίου, μόνο τρεις ή τέσσερις επιχειρήσεις έχουν πραγματική παρουσία και μπορούν να διαπραγματευτούν άμεσα το τίμημα.

Η έλλειψη ισχυρού ανταγωνισμού διατηρεί τις τιμές υψηλές”, σύμφωνα με τον ίδιο.

Όταν το Radio Free Europe επικοινώνησε με ορισμένες από τις εταιρείες που είχαν λάβει άδεια για να ζητήσουν ευκαιρίες προσφοράς και τιμής, μόνο οι K ESCO και ENERCO LLC έδωσαν απαντήσεις.

Η K E SCO έχει ενεργές συμβάσεις με περισσότερες από 460 επιχειρήσεις, αλλά αρνήθηκε να καθορίσει την τιμή για κιλοβάτ ή μεγαβάτ, λέγοντας ότι αλλάζει σύμφωνα με τη σύμβαση και το είδος της συμφωνίας.

Η ENERCO LLC, από την άλλη πλευρά, παρέχει περίπου 80 ενεργές επιχειρήσεις. Οι τιμές, σύμφωνα με την εταιρεία, κυμαίνονται μεταξύ 120 και 140 ευρώ για μεγαβάτ, ανάλογα με την καθημερινή αγορά και τις διμερείς συμφωνίες.

E, σύμφωνα με το ZERE, οκτώ φορείς δραστηριοποιούνται σήμερα στην αγορά, ενώ η KESCO κατέχει το μεγαλύτερο εμπορικό χαρτοφυλάκιο καταναλωτών στην ανοικτή αγορά.

Ποια θα μπορούσε να είναι η λύση;

Η Ένωση Παραγωγών του Κοσσυφοπεδίου κάλεσε την κυβέρνηση της χώρας να αναβάλει την εφαρμογή της απόφασης για ένταξη επιχειρήσεων σε ανοικτή αγορά ενέργειας, και να υποστηρίξει τις επιχειρήσεις για την εξασφάλιση κοινής ιδιοκτησίας επενδύσεων ηλιακής ενέργειας.

Σύμφωνα με τον Ajvazi, ορισμένες εταιρείες παραγωγής είναι πρόθυμες να κατασκευάσουν μια ηλιακή φυτεία με χωρητικότητα 500-600 μεγαβάτ, σύμφωνα με την Εθνική Ενεργειακή Στρατηγική.

Ας ασφαλίσει το κράτος τη γη μας και να ολοκληρώσει τις διαδικασίες το συντομότερο δυνατόν. Το κόστος που πληρώνουμε για την ηλεκτρική ενέργεια πηγαίνει έξω από το Κοσσυφοπέδιο· αυτά τα οχήματα δεν επιστρέφουν στη χώρα”, αναφέρει.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι επενδύσεις θα μπορούσαν να αποκατασταθούν μέσα σε 20 χρόνια, να δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας και να διατηρήσουν εγχώρια οικονομικά έσοδα.

Η κυβέρνηση δεν απάντησε στην ερώτηση του Radio Free Europe για το αν έχει εξετάσει τη ζήτηση των εκπροσώπων των παραγωγών, ενώ ορισμένες επιχειρήσεις προσπαθούν να βρουν τις δικές τους λύσεις.

Η συνεδρίαση της εταιρείας “Pesova” λέει του χρόνου ότι θα αρχίσει να εγκαθιστά ηλιακούς συλλέκτες.

Δεν το είχαμε σχεδιάσει, αλλά τώρα είναι απαραίτητο. Με βάση τις λεγόμενες προσφορές, πάνελ και μπαταρίες συνολικά πάνω από ένα εκατομμύριο ευρώ”, λέει.

Απελευθέρωση της ενέργειας στην περιοχή

Η διαδικασία ελευθέρωσης της αγοράς ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ξεκίνησε ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1990, με στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της αποδοτικότητας, της ασφάλειας και της επιλογής των καταναλωτών.

Στα Δυτικά Βαλκάνια, η διαδικασία αυτή βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.

Στο Κοσσυφοπέδιο, εισήχθη στο νόμο για την ηλεκτρική ενέργεια του 2016, ωστόσο η εφαρμογή αναβλήθηκε λόγω διαφόρων περιστάσεων.

Η διαδικασία προκάλεσε επίσης αντιρρήσεις στην Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία, ωστόσο θεωρείται πλέον ευκαιρίες για καλύτερο έλεγχο των δαπανών.

Διαφορετικά, η ελευθέρωση της αγοράς ενέργειας είναι επίσης το αίτημα της ΕΕ μέσω της Συνθήκης για την Ενεργειακή Κοινότητα, που υπεγράφη το 2005 από τις χώρες της περιοχής, συμπεριλαμβανομένου του Κοσσυφοπεδίου, της Αλβανίας, της Βόρειας Μακεδονίας, της Σερβίας, του Μαυροβουνίου, της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας και της Κροατίας.

Η συνθήκη υποχρεώνει τις χώρες να εναρμονίσουν τη νομοθεσία και να εφαρμόσουν το σταδιακό άνοιγμα των αγορών. / ΡΕΛ/