Si t’i shpëtoni fëmijët nga loja “Balena Blu” e cila po i çon në vetëlëndim?

Periskopi.com Lajme

Kosova është ndër vendet lidere në rajon për përdorimin e internetit dhe kjo shprehet edhe tek të rinjtë. Rreth 74 % e të rinjve përdorin mobifon madje edhe në shkollë krahas përdorimit të kompjuterit dhe teknologjive tjera në shtëpi.

Kështu vlerësojnë sociologët dhe japin këshilla se si të vërehet fëmija që po luan një lojë të rrezikshme e edhe si të shpëtohet nga gjendja e keqe kur ai tashmë është bërë pjesë e asaj loje.

Balena Blu së fundmi është një lojë virtuale e cila është shfaqur edhe në Kosovë dhe po konsiderohet si ndër më të rrezikshmet.

Për Periskopin flet sociologu Ibrahim Berihsa.

Ai tregon shumëçka që ndihmon familjen e edhe prindërit për të reaguar me kohë.

Thotë se ka shumë platforma të cilat abuzojnë me fëmijët në aspektin psikologjik, emocional madje edhe financiar e fizik. Berihsa thotë se për këtë nuk janë të njoftuar prindërit e në raste specifike as shkolla e as institucionet përgjegjëse të cilat duhet të merren me një lloj monitorimi të rrezikimit publik të fëmijëve.

“Në Kosovë kemi të bëjmë me disa specifika, e ato nisin nga familja. Përkujdesi shpesh i pamjaftueshëm për fëmijët, lënia e tyre anash, si dhe pamundësia për të bërë një organizim të kohës së lirë të fëmijëve dhe nevoja e fëmijëve për tu argëtuar dhe kënaqur apo për të kaluar një pjesë të kohës, shpesh kompensohet me futjen gradualisht në lojëra të tilla të cilat edhe mund të përfundojnë tragjikisht. Qështja e dytë është shkolla, pasi që fëmijët kalojnë një kohë të gjatë në shkolla, dhe kontrolli i tyre në orë të mësimit dhe në pushime është i pakët, kështu që ndoshta duhet pasur parasysh të ngritët një lloj niveli i kontrollit të aparateve dhe mjeteve të ndryshme të ndryshme komunikuese edhe në këtë sistem të madh arsimues”, thotë ai për Periskopi.com

Berisha thotë se në Kosovë është ende e pamundur që të kontrollohet ky sistem.

Sipas tij, mosha më e rrezuar është ajo prej 10 deri në 15 vjeç.

“Sepse kemi të bëjmë me tendencën për krijimin e një identiteti publik dhe ajo vjen si një lloj shmangie nga veprimet e zakonshme dhe këto veprime e shtyjnë që ai të kërkojuë një hapësirë shumë të sigurt dhe mashtrimi ndodh kur mendon se e gjen këtë hapësirë në platforma apo lojëra të tilla”, thotë ai.

Tregon edhe shenjat e para që një prind duhet t’i vërej kur fëmija po merret me diçka të rrezikshme.

“Prindërit mund t vërejnë shenjat e humbjes së një lloj ekuilibri te fëmijët e tyre, veçmas me tërheqjen, ankthet, me humbjen e koncentrimit, me mungesën e ushqimit të zakonshëm dhe natyrisht se duhet të kenë parasysh që të ju gjenden afër edhe t’i ndihmojnë që të kalojnë situata të tilla”, thotë Ibrahim Berisha.

Vlerëson se teknologjitë komunikuese po e ndërrojnë  strukturën socialo-kulturoro- antropologjike të njerëzve, aq më shumë të të rinjve që kalojnë shumë kohë duke përdorur teknologjitë e tilla komunikuese./ Periskopi

Mësoni nga psikologu si të mbroni fëmijën nga loja që çon drejt vdekjes “Balena Blu” (Video)

Periskopi.com Lajme

Një lojë virtuale por që fëmijët po i çon drejt vdekjes.

Është kjo “Balena Blu” e cila ka marr jetën e qindra fëmijëve nëpër botë, e tashmë ka arritur edhe në Kosovë.

Shumë raste janë paraqitur e edhe janë lajmëruar në polici. Në shkolla mësimdhënësit kanë filluar të ju shpjegojnë fëmijëve për rrezikun e saj, ndërsa psikologët tregojnë se si tu ndihmohet fëmijëve, si t’i vëreni se ata janë përfshirë në këtë lojë e edhe si t’i nxirrni nga ai tmerr.

Psikologu, Visar Sadiku nga SOS Fshati – Qendra Këshilluese flet për Periskopin.

Ai tregon se fëmijët kyçen në këtë lojë si pasojë e neglizhencës së prindërve apo neglizhencës që u bëhet në shkollë.

Sipas Sadikut shkaktar është edhe prindërimi tepër i ashpër.

Kjo lojë prek sjelljen e fëmijës, jetën sentimentale dhe dërgon në vetëlëndim.

“Balena Blu ka identifiku fëmijët nga mosha 10 deri në 16 vjeç……ka disa komanda në mënyrë që ata të ‘përforcojnë’ shkathtësitë e tyre, që të jenë të palëndueshëm dhe më të rëndësishëm se që kanë qenë”, thotë Sadiku.

Ai shpejgon se si mund t’i vëreni fëmijët që tashmë janë pjesë e kësaj loje.

“Fëmijët që luajnë Balena Blu janë fëmijë që socialisht inhibohen, nuk janë më fëmijë si kanë qenë para lojës. Ndryshojnë për nga shija sepse komandat i kanë që të dëgjojnë muzika të caktuara dhe të shohin filma të caktuar. Si dhe rritet niveli apo shfaqet niveli për sjellje vet-lënduese”, thotë ai për Periskopi.com

Por, më e rëndësishmja është se psikologu shpjegon se si të parandaloni fëmijët që të mos shkojnë më larg me këtë lojë.

“Kontakti me fëmijët, të realizojmë një kontakt të besueshëm me fëmijën dhe fëmiu të ketë hapësirën për të komunikuar prindërit për atë që kanë nevojë. Ne shohim se fëmijët kanë një tendencë që të përfitojnë vëmendjen e të tjerëve në momentin kur u mungon vëmendja brenda rrethit me të cilin ata jetojnë. Prindërit duhet të ndajnë kohë. Prindërit duhet të ketë qasje në mjete elektronike apo edhe rrjetet sociale që ata i përdorin……Zhvillimi intelektual te fëmijët nuk është njësoj, prandaj disa fëmijë do të kenë pak më shumë nevojë dhe duhet më shumë kujdes gjatë punës me ta, disa të tjerë më të hapur në aspektin e punëve sociale…..Në momentin që evidentohet sjellje të cilat realizohen në shkollë dhe janë të papërshtatshme duhet njoftuar  psikologu i shkollës, kujdestari i klasës apo drejtori i shkollës në mënyrë që të bëhen intervenimet e hershme”, thotë Sadiku./ Periskopi

 

Lëndohen 7 fëmijë në Tiranë, rrëzohen nga trampolina e pishinës

Periskopi.com Lajme

Rreth orës 15:30, tek një hotel i pajisur me pishinë, në rrugën e Elbasanit, policia bën me dije se janë dëmtuar 7 fëmijë, të cilët ndodhen në S.Q.U., për një mjekim më të specializuar, jashtë rrezikut për jetën.

Nga hetimet paraprake rezulton se fëmijët e dëmtuar kanë qenë në radhë duke pritur tek dërrasa e trampolinës për të kryer rrëshqitjen drejt pishinës, por dërrasa është thyer duke sjellë rrëzimin e fëmijëve të cilët kanë rënë mbi njëri tjetrin.

Fëmijët janë të grup moshës 14-16 vjeç dhe nuk janë të organizuar nga shkolla apo ndonjë aktivitet.

Grupi hetimor po punon për zbardhjen e plotë të rrethanave të kësaj ngjarje.

Hoti nënshkruan Deklaratën për vendosjen e fëmijëve në qendër të agjendës qeveritare

Periskopi.com Lajme

Me rastin e 1 Qershorit, Ditës Ndërkombëtare të Fëmijëve, kandidati për kryeministër nga LDK-AKR-Alternativa, Avdullah Hoti, e ka nënshkruar të enjten Deklaratën për mbrojtjen e të drejtave të fëmijëve me Koalicionin e OJQ-ve KOMF.

Në deklaratën e nënshkruar me Koalicioni i OJQ-ve për Mbrojtjen e Fëmijëve – KOMF, Hoti zotohet për përfshirjen e fëmijëve në qendër të agjendës qeverisëse pas zgjedhjeve.

“Më vjen shumë mirë që jam i pari nga kandidatët në këto zgjedhje që e nënshkruaj këtë deklaratë dhe atë pikërisht më 1 qershor që është një ditë e veçantë për fëmijët. Unë zotohem se do t’i shtyjë përpara të gjitha pikat e Deklaratës për Fëmijët që e kam nënshkruar sot”, ka thënë Hoti.

Ai ka shtuar se një pjesë e madhe e këtyre zotimeve “veç janë pjesë e programit tonë, si pjesëmarrja në arsimin parashkollor, kujdesi i nënës ndaj fëmijës për 12 muaj pas lindjes, që do të jetë pushim prindëror, sepse në jetë nuk ka gjë më të çmuar se fëmijët”.

Hoti ka thënë se te pjesa e ligjeve kemi përfunduar bukur shumë tek ato që kanë të bëjnë me mbrojtjen e fëmijëve.

Donjetë Kelmendi, Drejtoreshë Ekzekutive në KOMF ka thënë se fëmijët në Kosovë përbëjnë 30% të popullsisë së përgjithshme dhe jetët e fëmijëve në Kosovë ndikohen çdo ditë nga politikat e Qeverisë, Kuvendit dhe nga veprimet e tyre.

Ajo ka thënë se ka nevojë për deklarimin e buxhetit në mënyrë transparente në fushat, të cilat prekin fëmijët dhe mbrojtjen e tyre, duke bërë të njohur investimet në fushën e arsimit, shëndetësisë, rritjen e buxhetit për skemat dhe shërbimet sociale për fëmijët në nevojë.

“Proceset transparente dhe të qasshme për të pasur pikëpamjet e fëmijëve në procesin e buxhetimit duhet të krijohen”, ka thënë Kelmendi.

Ajo ka theksuar nevojën për krijimin e planeve konkrete për politikat e nevojshme dhe investimet për të siguruar shërbime cilësore shëndetësore, përfshirë implementimin e fondit për sigurime shëndetësore, sigurimin e qëndrueshmërisë së fondit për fëmijët me sëmundje të rënda e që kërkojnë trajtim adekuat jashtë shtetit dhe sigurimin që barnat nga lista esenciale nuk do të mungojnë asnjëherë.

Save the Children kritikon Qeverinë e Kosovës, ka një kërkesë

Periskopi.com Lajme

Raporti i ri nga Save the Children zbulon se çdo i katërti fëmijë në botë është i privuar nga fëmijëria. Raporti përfshin një indeks global, sipas te cilit radhiten vendet ku fëmijëria është më së shumti dhe më së paku e kërcënuar.

Lansuar me qëllim që të përkojë me Ditën Ndërkombëtare të Fëmijëve, raporti Fëmijëri të Grabitura ka gjetur se të paktën 700 milionë fëmijë në mbarë botën – dhe ndoshta qindra miliona më shumë – kanë pasur premtimin e një fëmijërie të përmbushur që është thyer para kohe. Faktorët që ndikojnë janë dhuna ekstreme dhe konflikti që shpesh i detyrojnë familjet të braktisin shtëpitë e tyre, martesat dhe shtatzënitë në moshë të hershme, puna e fëmijëve, shëndeti i dobët dhe pamundësia e vijimit të shkollës.

Indeksi, i cili i rendit 172 shtete të botës, tregon se fëmijëria në vendet e Afrikës Perëndimore dhe Qendrore është më e kërcënuara, me Nigerinë të renditur në pozitën më të ulët. Ndërsa vendet ku fëmijëria është më së paku e kërcënuar – Norvegjia, Sllovenia, Finlanda, Holanda dhe Suedia – të gjitha gjenden në Evropë.

“Fëmijëve të lindur në situatë lufte, apo të shënjestruar nga grupe të dhunshme, fëmijëve që vuajnë apo vdesin nga sëmundjet dhe fëmijëve që përjetojnë diskriminim te egër, u grabitet çdo gjë që i bën ata fëmijë. Është e papranueshme që në 2017, miliona fëmijë në botë akoma nuk e gëzojnë të drejtën të jenë të sigurtë, të mësojnë dhe të luajnë. Ne duhet dhe ne mund të bëjmë më shumë ” thotë Helle Thorning-Schmidt, Drejtore Ekzekutive e Save the Children International, raporton Periskopi

Save the Children, për të parën herë hulumtoi edhe të dhënat që raportojnë mbi vrasjen e fëmijëve në mbarë botën, prej nga del se çdo ditë vriten më shumë se 200 djem dhe vajza në mbarë botën.

Raporti gjithashtu tregon se:

  • Çdo ditë, më shumë se 16.000 fëmijë vdesin para ditëlindjes se tyre të pestë, shumica dërrmuese për shkaqe të parandalueshme.
  • Rreth 1/4 e të gjithë fëmijëve nën moshën 5-vjeç (156 milionë) kanë rritje fizike dhe zhvillim mendor të dobët si rezultat i kequshqyerjes
  • 1 në 6 fëmijë të moshës shkollore në mbarë botën është aktualisht jashtë sistemit shkollor
  • 1 në 80 fëmijë për shkak të konfliktit detyrohet të largohet nga shtëpia
  • 168 milion fëmijë në botë punojnë – 85 milionë në punë të rrezikshme – numër i cili është shumë më i madh se të gjithë fëmijët që jetojnë në Evropë (138 milionë)
  • Çdo 7 sekonda martohet një vajzë nën moshën 15 vjeç
  • Çdo 2 sekonda, një vajzë adoleshente bëhet nënë

“Në vitin 2015, bota bëri një premtim se deri në vitin 2030 të gjithë fëmijët do të ishin në shkollë, të mbrojtur dhe të shëndetshëm, pavarësisht se kush janë dhe ku jetojnë. Ky është një synim ambicioz, megjithatë i arritshëm nëse qeveritë investojnë tek çdo fëmijë për të garantuar që ata të gëzojnë një fëmijëri të plotë ashtu siç e meritojnë,”- shton Thorning-Schmidt.

Raporti “Fëmijëri të Grabitura” përdorë të dhëna nga një sërë burimesh të besueshme në mënyrë që të sigurojë që të dhënat të jenë të krahasueshme dhe të përputhshme me indikatorët ndërkombëtarë të monitorimit. Burimet, pothuajse ekskluzivisht, janë shfrytëzuar nga agjencitë e OKB-së, në të cilat Kosova nuk është e listuar.

Të dhënat për Kosovën janë të pjesshme dhe nuk ofrojnë të dhëna për numrin e fëmijëve viktima të dhunës ekstreme, si personat e zhvendosur me dhunë nga konflikti dhe numrin e fëmijëve që vriten. Si pasojë, Kosova nuk është përfshirë në renditje zyrtare të këtij raporti.

Pavarësisht kësaj Save the Children ka përdorur rezultatet e raportit të fundit të Anketës së Grupimeve të Treguesve të Shumëfishtë 2013-2014, për të përfshirë Kosovën në një renditje jozyrtare, së bashku me shtetet tjera për të cilat poashtu mungojnë të dhëna të besueshme për situatën e fëmijëve. Në këtë renditje, Kosova në krahasim me vendet në Ballkan tregon se ka shkallën më të lartë të vdekshmërisë të fëmijëve nën moshën 5 vjeç, me 15 vdekje për 1000 lindje të gjalla, radhitet ne mes te listës për nga shkalla e lindshmërisë se fëmijëve nga vajza adoleshente me 15 në 1000, dhe ka shkallën më të ulët në ngecje në rritje të fëmijëve me 4.3%,

“Qeveria e Kosovës duhet të punojë më shumë drejt mbledhjes së të dhënave të sakta dhe të bëjë përpjekje që agjencitë e ndryshme të OKB-së të fillojnë të raportojnë të dhëna edhe për Kosovën”, thuhet në raportin e Save the Children, raporton Periskopi

Në kuadër te fushatës së saj globale #ÇdoFëmijënëNevojë Save the Children u bën thirrje qeverive të marrin masa që asnjë fëmijë të mos vdesë nga shkaqe të parandalueshme ose të shërueshme, apo të jetë subjekt i një dhune ekstreme; të mos u grabitet e ardhmja si rezultat i kequshqyerjes, martesës së hershme ose të detyruar, shtatzënisë së hershme ose punës së detyruar dhe mos t’u ndalohet qasja në arsim cilësor.

Në Kosovë, si pjesë e fushatës globale, Save the Children punon drejt sigurimit të qasjes në shërbime cilësore dhe gjithëpërfshirëse për fëmijët me aftësi të kufizuara.

Për të siguruar të ardhme të sigurt për të gjithë fëmijët pa dallim, Save the Children ka iniciuar një peticion global që u bën thirrje qeverive për të rritur investimet në fëmijë.

Ju lutemi të vizitoni faqen tonë globale qe edhe ju të ndihmoni  endofchildhood.org.  / Periskopi

 

Shqiptari nga Tetova shokon çiftin e njohur serb: Ma ktheni djalin tim

Periskopi.com Lajme

Shqiptari nga Tetova që pretendon se ka një djalë me yllin e njohur të muzikës së estradës serbe Vesna Rivas (ish-Miss Jugoslalvia) dhe nga ajo këmbëngul për analiza të ADN-së, ose edhe për të marrë djalin e tij, raportojnë mediat serbe, transmeton agjencia e lajmeve “Presheva jonë”

Vesna Rivas është tronditur kur u shfaq shqiptari Demiri nga Tetova që tha gjërat tronditëse.

“Quhem Nevid Demir. Vesna Rivas ka një djalë me mua e cila ka fshehur të vërtetën qe 28 ??vjet! Unë jam shqiptar nga Tetova dhe kam jetuar në fund të viteve tetëdhjetë në Beograd. Vesna ka një djalë me emrin Peter qe e ka bere me mua, derisa  ajo ishte ende e martuar me Dragan Pajic. Vesna Rivas fshehur të vërtetën 28 ??vjet! Unë jam shqiptar nga Tetova dhe kam jetuar në fund të viteve tetëdhjetë në Beograd. Kjo është e vërteta.” ka thënë shqiptari nga Tetova

“Luti, është një njeri qe e kam njohur për shumë vite, por ai dhe unë nuk jemi parë që më shumë se 20 vite, por kam dëgjuar se ai u kthye në Maqedoni dhe tani jeton Gjermani. Njeriu ishte shqiptar, ishim në shoqërim dhe gjithë e mendonin se ishte ish-burri im, sepse ne kemi qenë në vitet e nëntëdhjeta bënim blerjen e valutave të huaja dhe takoheshim herë pas herë“, tha Vesna, një e zemëruar dhe e mërzitur në një emision në TV serb ku më pas në këtë emision u ndërlidh edhe djali i saj Petra që dyshohet të jetë djali i tetovarit.

Edhe burrat në pushime të ‘lehonisë’ në Kosovë

Periskopi.com Lajme

Komuniteti i biznesit në Kosovë ka paraqitur vërejtjet e tij për pushimin e lehonisë, të paraparë me Ligjin e punës, duke vlerësuar se nuk mund t’i përballojë shpenzimet e krijuara me këtë pushim.

Ligji i punës, thonë autoritetet në vend dhe përfaqësues të punëtorëve, mund të pësojë ndryshime posaçërisht për shkak të vërejtjeve të paraqitura.

Me Ligjin aktual pushimi i lehonisë zgjat 12 muaj; 6 muajt e parë i paguan punëdhënësi në kompensim prej 70 për qind të pagës bazë; 3 muajt vijues i paguan Qeveria e Kosovës, në bazë të pagës mesatare në Kosovë, ndërsa 3 muajt e fundit janë pa pagesë.

Nënkryetari i Bashkimit të Sindikatave të Pavarura të Kosovës, Alush Sejdiu, thotë për Radion Evropa e Lirë, se kohëzgjatja e pushimit të lehonisë duhet të vazhdojë të jetë 12 muaj, por pagesa duhet të realizohet 50 për qind nga Qeveria dhe 50 për qind nga bizneset.

“Kjo kërkesë është bërë nga bizneset, pasi ata i pengon pushimi prej 9 muajsh dhe kostoja është e lartë për të paguar. Kështu që ne po insistojmë që 4.5 muaj të paguhen nga Qeveria dhe 4.5 muaj nga biznesi. Kurse, tre muajit e fundit janë pa pagesë”, thotë Sejdiu.

Përveç këtyre ndryshimeve, Sejdiu thotë se gjatë periudhës së caktuar të pushimit të lehonisë, pushimin mund ta realizojë edhe i ati i fëmijës në koordinim me nënën. Por, sipas tij, preferohet që nëna në pushim të jetë së paku gjashtë muaj.

Sipas ligjit aktual, babai i fëmijës ka të drejtë dy ditë pushim me pagesë me rastin e lindjes së fëmijës, kurse dy javë pushim pa pagesë pas lindjes së fëmijës, ose adoptimit të tij.

Një organizatë joqeveritare në Kosovë ka propozuar që pas lindjes së fëmijës të ketë edhe pushim prindëror, që nënkupton pushim të nënave, por edhe baballarëve.

Ajete Kërçeli, nga Instituti “ Demokracia për Zhvillim” këtë pushim e konsideron të domosdoshëm, meqë, thotë ajo, do të ketë ndikim pozitiv në arritjen e barazisë gjinore.

“Ne për këtë paraprakisht kemi bërë një hulumtim, për të matur gatishmërinë e burrave për t’u përfshirë në këtë proces. Dhe, mbi 45 për qind e burrave janë deklaruar që e shohin si diçka të mirë për familjen dhe fëmijët e tyre. Kështu që edhe burrat janë të gatshëm të përfshihen në këtë proces”, thotë Kërçeli, për Radion Evropa e Lirë.

Ndryshe, zyrtarë të Qeverisë së Kosovës thonë se ekziston vullneti i institucioneve për ndryshim të këtij neni, por deri më tani ende nuk ka asgjë konkrete.

Fatmir Haxholli, këshilltar i Ministrit të Punës dhe Mirëqenies Sociale, Arban Abrashi, thekson për Radion Evropa e Lirë, sendryshimet do të bëhen në favor të nxitjes së punësimit të femrave, pushimit prindëror dhe zbutjes së barrës financiare të bizneseve.

“Ne duhet të mbështetemi në një hulumtim të nevojave të tregut. Ligji duhet të bëhet më atraktiv, edhe për pushim prindëror, edhe për lehona. Por , njëkohësisht ligji duhet t’i inkurajojë bizneset që të punësojnë gra dhe nëse ato sjellin fëmijë në jetë”, thotë Haxholli.

Në anën tjetër, në bazë të planit të punës, ky ligj me ndryshime eventuale në Komisionin për Shëndetësi dhe Mirëqenie Sociale duhet të arrijë në fund të këtij viti, thotë Shukrije Bytyçi, anëtare në këtë komision

“Sipas planit të punës, në këtë Komision – Ligji i punës pritet të arrijë në muajin dhjetor. Por, deri atëherë, nuk shpresojmë se do të ekzistojë kjo qeveri”, shprehet Bytyçi.

Ligji i punës ka hyrë në fuqi në fund të vitit 2010. Ky ligj sipas , përfaqësuesve që merren me të drejtat e punëtorëve, zbatohet në sektorin publik, por jo edhe në atë privat, ku numri i të punësuarave është më i madh./REL

Skandal – Dhjetëra të mitur janë abuzuar seksualisht në Greqi

Periskopi.com Lajme

Fëmijët e mitur dhe të pashoqëruar nga prindërit, janë refugjatët më të dëshpëruar për të mbërritur në disa vende të ndryshme të Europës, pasi janë të detyruar të shesin trupin e tyre si mënyrë pagese për kontrabandistët.

Shumë fëmijë të mitur nga zonat e konfliktit, duke përfshirë Sirinë, Afganistanin dhe Pakistanin janë bllokuar në Greqi, me arsyen e pamundësisë për të paguar tarifat e kontrabandistëve me të cilët supozohet të lëvizin.

The Guardian shkruan se kontrabandistët marrin mijëra euro për të kaluar njerëz në disa vende të Evropës, por fëmijët e mitur e kanë të pamundur të përballojnë tarifa të tilla dhe si rrjedhojë, shumë nga ata, janë shndërruar në ekskorta seksi si mundësi e vetme për të përballuar udhëtimin e tyre.

“Referuar raporteve hulumtuese, çmimi mesatar i një marrëdhënie seksuale me fëmijë të mitur është 15 euro. Nga i njëjti burim, theksohet se fëmijët që shesin trupin janë djem afgan, sirian, irakian dhe iranian. Shumica e klientëve janë burra të moshës mbi 35-vjeç”, shkruan The Guardian.

Dr.Vasileia Digidiki dhe Prof Jacqueline kanë apeluar se nuk mund të ulemi dhe të rrimë kot, ndërkohë që fëmijët emigrant janë abuzuar dhe detyruar të shesin trupin e tyre në mes të Athinës, thjesht për të mbijetuar.

“Kjo është përgjegjësia jonë si qenie njerëzore të përballemi me këtë ҫështje emergjente dhe të merren masa të menjëhershme për t’i dhënë fund kësaj shkeljeje më të urryer të dinjitetit dhe shtypjes së të drejtave të njeriut”, theksojnë ata.

Agjensitë greke flasin për një rast të njëjtë të ndodhur në 2016, ku si referim u morën 5,174 fëmijë emigrantë të pashoqëruar. Ata raportojnë se është pikërisht ky grup i popullsisë që janë në rrezik më të lartë të shfrytëzimit seksual. Por nga shqyrtimet e agjensisë, në fund të dhjetorit vetëm 191 prej tyre ishin transferuar në vende të tjera evropiane. Pothuajse 50% e fëmijëve të pashoqëruar në Greqi janë në pritje të zhvendosjes, por a do ndodh kjo në të vërtetë?

Deklarata e agjensive greke konstaton se shfrytëzimi seksual i fëmijëve është i lartë në të dy mjediset; urbane dhe rurale në Greqi. Shumë nga këta fëmijë që shesin trupin për seks bëhen të varur nga droga, si rrjedhojë ata stabilizohen me situatën në të cilën ndodhen, duke mos mundur kurrë t’i paguajnë kontrabandistët për t’i larguar nga Greqia.

Agjensitë bëjnë thirrje ndalimin e emigrantëve në këto zona të Greqisë, ndonëse ka një sistem të specializuar për strehimin dhe mbrojtjen e këtyre fëmijëve. Pavarësisht, ҫadrave të strehimit, fëmijët nuk kanë mundur t’i shpëtojnë dhunës dhe shfrytëzimit nga kontrabandistët.

Përfundimi që kanë nxjerrë agjensitë greke, rezulton se ka pasur një dështim dramatik për mbrojtjen e fëmijëve emigrant sot. Këto institucione deklarojnë gjithashtu se përdhunimi dhe format e tjera të sulmit seksual tek fëmijët e mitur në kampe, si dhe rritjet e martesave të fëmijëve nën moshë, shantazhit të disa prej tyre me anë të fotove poshtëruese të marra nga bandat mafioze si formë presioni se do ia dërgojnë familjeve, ka krijuar bindjen e moskthimit në shtëpi.

Ky raport dokumenton një aspekt tronditëse për krizën aktuale të refugjatëve dhe ekspozimin e fëmijëve shumë të vegjël për shfrytëzim seksual si një strategji mbijetese./Opinion.al

Kida në mes të kësaj turme, e ndoqën dhe nuk e linin të shkonte (Foto&Video)

Periskopi.com Showbiz

Këngëtarja Kida mbajti një koncert në Prishtinë. Shumë fëmijë ishin të pranishëm, madje i këndonin këngët bashkë me të.

Por, kur ajo përfundoi performancën e saj, fëmijët e ndoqën prapa.

Vraponin pas saj dhe bërtisnin.

Madje edhe ku hyri në veturë nuk e lejonin të qarkullonte.

Dëshironin fotografi me të.

Në fund Kida iku, Fëmijët mbetën të pikëlluar./ Periskopi

Pamje ekskluzive nga ajri, të vendit ku u krye masakra me gaz në Siri

Periskopi.com Lajme

Rusia dhe regjimi i Asadit kishin pretenduar se vendi(pikat) ku janë hedhur bombat kimike ishin depo të armëve kimike të opozitarëve

AA filmon nga ajri zonën ku regjimi i Bashar al Asadit kreu sulmin me armë kimike në rajonin Han Shejhun, në qytetin Idlib të Serisë. Pika e goditur vërehet më qartë në pamje se është një pikë grumbullimi, që shërbente si depo e drithërave, raporton Anadolu Agency (AA).

Pas masakrës me armë kimike të kryer nga regjimi i Asadit më 4 prill, ku humbën jetën më shumë se 100 civilë dhe u ndikuan mbi 500 personave nga gazi helmues sarin, AA ka realizuar pamje nga ajri në rajonin Han Shejhun.

Në pamjet ku Han Shejhun të kujton një “qytet fantazmë” kuptohet se është e shkatërruar një pjesë e pikës së grumbullimit të drithërave, e cila ndodhet pranë një hapësire të madhe banimi me një afërsi deri në 50 metra.

Rusia dhe regjimi i Asadit kishin pretenduar se vendi(pikat) ku janë hedhur bombat kimike ishin depo të armëve kimike të opozitarëve.

Por në pamjet e filmuara nga ajri vërehet se depot ndodhen në një hapësirë ku mund të shikohen lehtësisht nga populli, dhe se përreth tyre nuk ka ndonjë mur të madh ku dhe në shumë vende muret e ulëta janë të hapura dhe të shembura.

Në pamje gjithashtu në vendin e bombarduar nuk vërehet as ndonjë mjet ushtarak i mbetur nga opozitarët, ndonjë pikë kontrolli apo ndonjë shenjë të ngjashme.

Në intervistat që gazetarët e AA-së kanë kryer një ditë pas sulmit në rrugën ku ndodhen depot e drithërave, banorët e lagjes kishin shpjeguar se strukturat e qëlluara ishin depo drithërash dhe nuk kishin parë aty opozitarë ushtarakë. Ndërsa banorët nga rajoni Han Shejhun të strehuar në kampin Atme në kufirin me Turqinë kishin theksuar se depot ishin sulmuar edhe më parë, ku për këtë arsye nuk janë në përdorim, dhe se ishin kryer përpjekje për t’i vënë në funksion si furra buke në ndërtesat njëkatëshe.

 

Fëmijët që u vranë në duart e prindërve gjatë luftës në Kosovë (Video)

Periskopi.com Lajme

Klan Kosova sjellë rrëfime prekëse të prindërve, fëmijët e të cilëve janë vrarë, masakruar e djegur gjatë luftës së fundit në Kosovës.

Nga kronika e gazetarit Rilind Matoshi, do ta kuptoni sa fëmijë u vranë, e sa u masakruan nga forcat serbe.

Më poshtë është video me rrëfimet.

Nuk dihet për fatin e fëmijëve kosovar, të cilët gjenden në Siri dhe Irak

Numri i fëmijëve kosovar të cilët ndodhën në zonat e luftës në Siri dhe Irak, është 27, sipas të dhënave të Policisë së Kosovës.

Periskopi.com Lajme

Shkaku pse këta fëmijë të moshave të ndryshme gjenden në zonat e luftës është si rezultat i prindërve të tyre të cilët janë pjesë e organizatave terroriste si ISIS dhe Al Nusra, shkruan Indeksonline.

Ndonëse policia e Kosovës i ka këto të dhëna për numrin e tyre, në anën tjetër institucionet përgjegjëse të qeverisë nuk kanë asnjë të dhënë për fatin e tyre se ku janë dhe a janë ende gjallë.

Që nga viti 2012 sipas të dhënave të Policisë së Kosovës, numri i përgjithshëm i Kosovarëve që kanë udhëtuar për në Siri është rreth 316, në mesin e tyre janë 44 gra dhe 29 fëmijë, në këtë numër janë të regjistruar edhe 38 qytetarë që kanë shtetësi të dyfishtë.

baby lying with ak47.jpg

Vlerësohet se momentalisht numri i qytetarëve nga Kosova në zonat e konfliktit është rreth 140. Duke përfshirë 75 persona që dyshohet se në forma të ndryshme janë aktiv në organizatat terroriste të përcjellë nga gratë dhe fëmijët e tyre. Në Siri, dhe Irak janë edhe 38 gra dhe 27 fëmijë, 58 shtetas të Kosovës janë raportuar si të vrarë, shumica prej tyre besohet të jenë vrarë prej vet terroristëve pas tentimeve për tu larguar nga zonat e konfliktit. Deri më tani 117 prej tyre janë kthyer në Kosovë.

Kosovarët të cilët kanë udhëtuar për në zonat e konfliktit kryesisht janë të rinj të moshës 18-27 vjeç, shumica me gjendje të rëndë ekonomike dhe probleme sociale, shumica prej tyre kanë një edukim të ulët ose nuk kanë pasur qasje në edukim dhe një pjesë e tyre me të kaluar kriminale.

Ky është njëri nga fëmijët kosovarë i cili gjendej në Siri në zonat e okupuara nga ISIS

VIDEO – UNICEF: 2016-ta, viti më i keq për fëmijët në Siri

Periskopi.com Video

UNICEF: 2016-ta, viti më i keq për fëmijët në Siri

Kombet e Bashkuara thanë se 2016-ta ka qenë viti më i keq për fëmijët e prekur nga lufta civile në Siri: së paku 652 fëmijë janë vrarë dhe miliona të tjerë kanë vuajtur si refugjatë.

Periskopi.com Lajme

 

“Rastet e verifikuara të të vrarëve, të gjymtimit dhe të rekrutimit të fëmijëve janë rritur ndjeshëm vitin e kaluar, në një përshkallëzim drastik të dhunës në vend”, thuhet në raportin që publikoi sot Fondacioni për Fëmijë i Kombeve të Bashkuara – UNICEF.

Raporti vjen dy ditë para përvëjtorit të gjashë të luftës civile në Siri, e cila ka nisur në mars të vitit 2011 me shpërthimin e protestave kundër presidentit Bashar al-Assad.

Rreth 300,000 njerëz janë vrarë dhe miliona të tjerë janë zhvendosur nga luftimet, të cilat kanë krijuar po ashtu krizën më të madhe me migrantë në Evropë, që nga Lufta e Dytë Botërore.

Turqia dhe Shtetet e Bashkuara mbështesin grupe të ndryshme rebele në luftimet kundër Assadit, ndërsa Rusia dhe Irani mbështesin Assadin.

Konflikti përfshin edhe luftëtarë të grupit militant Shteti Islamik, i cili kundërshtohet nga të gjitha palët.

“Thellësia e vuajtjes është e pashembullt”, tha Geert Cappelaere, shef për Lindjen e Mesme i UNICEF-it. “Miliona fëmijë në Siri sulmohen në baza ditore”, tha ai.

Sipas raportit, 652 fëmijët e vrarë vitin e kaluar, paraqesin rritje për 20% të viktimave fëmijë, krahasuar me vitin 2015. Raporti bën të ditur se së paku 255 fëmijë janë vrarë në ose pranë shkollave.

Shumë nga fëmijët janë vrarë direkt nga konflikti, por shumë të tjerë kanë vdekur për shkak të mungesës së qasjes te mjekët dhe shërbimet bazike, thuhet në raport.

UNICEF ka verifikuar 850 raste të fëmijëve që janë rekrutuar për të luftuar në konflikt, gati dyfish më shumë se në vitin 2015.

“Fëmijët janë duke u shfrytëzuar dhe rekrutuar për të luftuar direkt në vijat e frontit. Ata janë duke marrë pjesë gjithnjë e më shumë në role lufturake, përfshirë rastet ekstreme si: ekzekutues, kamikazë apo roje burgu”, thekson raporti.

UNICEF paralajmëron se shërbimet sociale dhe mjekësore vazhdojnë të përkeqësohen, duke detyruar shumë fëmijë “të punojnë, të martohen herët dhe të luftojnë”.

Dhjetëra janë duke vdekur nga sëmundje të parandalueshme, thuhet në raport.

I njëjti thekson se së paku 6 milionë fëmijë mbështeten në ndihma humanitare dhe se 2.3 milionë janë refugjatë në Turqi, Liban, Jordani, Egjipt dhe Irak. Rreth 280,000, ndërkaq, jetojnë nën rrethim, pa ndonjë ndihmë humanitare.

Ish-drejtoresha e Pediatrisë fajëson Klinikën e Oftalmologjisë për verbërimin e  fëmijëve

Ka më shumë se një vit që prej kur u raportua lidhur me verbërimin e fëmijëve në njërën nga Klinikat e QKUK’së.

Periskopi.com Lajme

U akuzua Klinika e Neonatologjisë, e cila nuk trajtuar me kohë sëmundjen e njohur si “Retinopatia premature”. Por vetëm një vit pas, në Shërbimin Klinik Spitalor të Kosovës është ofruar dorëheqja e parë lidhur me këtë çështje.

Ish-drejtoresha e Klinikës së Neonatologjisë, Mynevere Latifi-Hoxha, dje ka bërë publike dorëheqjen e saj nga kjo Klinikë. Por, për akuzat e verbërimit të fëmijëve ajo e drejton gishtin nga një tjetër Klinikë në QKUK. Sipas saj klinika e Neonatologjisë u akuzua pa të drejtë dhe se faji ishte te paaftësia e Klinikës së Oftalmologjisë për detektimin e sëmundjes te fëmijët.

“Jeni në dijeni se vitin e shkuar Klinika jonë u akuzua pa të drejtë dhe në mënyrë të shtrembëruar nga prindër dhe media për “verbimin e fëmijëve”. Me gjithë keqardhjen për të gjitha foshnjet që kanë pësuar, në reagimet tona, ne, si Klinikë, e kemi cekur sa herë se verbimi i foshnjeve nuk ka ndodhur si pasojë e moskujdesit të stafit të Klinikës së Neonatologjisë, apo keqtrajtimit”, thuhet në reagimin e ish drejtoreshës Mynavere Latifi-Hoxha.

Tutje, doktoresha Latifi Hoxha, shpjegon se Klinika e Neonatologjisë ka vepruar sipas protokolleve të fundit gjatë gjithë trajtimit të foshnjeve të lindura para kohe, dhe retinopatia është vetëm një nga komplikimet e mundshme të lindjes së parakohshme.

“Përkundër faktit se stafi i Klinikës së Neonatologjisë i ka dërguar foshnjet për skrining për retinopati në Klinikën e Oftalmologjisë në mënyrë të vazhdueshme, ka rezultuar se Klinika e Oftalmologjisë ka qenë e paaftë për detektimin dhe trajtimin e këtij problemi tek foshnjet”, thuhet në reagimin e ish drejtoreshës së Neonatolgjisë në QKUK.

Ndërkohë që mediat në Kosovë kanë raportuar për verbërimin e vazhdueshëm të fëmijëve në klinikën e Neonatologjisë.

Jeton e Shqipe Xheladini nga Fushë Kosova patën deklaruar për Gazetën Zëri, se lindja e trinjakëve u dha epitetin më të çmuar në jetë. Por, çifti sot janë të zhgënjyer kur përjetojnë dramën e vërtetë – verbimin e dy fëmijëve si rezultat i neglizhencës mjekësore dhe mosrespektimin e protokolleve mjekësore.

Prindërit nuk e kishin idenë se fëmijët e tyre derisa po mjekoheshin në Klinikën e Neonatologjisë çdo ditë po humbnin gjënë më të shenjtë të tyre – të parit. Babai dhe nëna e fëmijëve thonë se askush nuk i njoftoi për rrezikun e sëmundjes.

“Neve nuk na ka treguar askush se fëmijët mund të verbërohen. Dy fëmijët e mi sot janë të verbër si pasojë e neglizhencës mjekësore”, rrëfen historinë e dhimbshme për fëmijët e tij, Jeton Xheladini

Prindërit e dy të miturve nga Komogllava dyshojnë se ata po keqpërdoren për punë të paligjshme

Dy të mitur nga fshati Komogllavë i Ferizajt, ka gati një muaj që janë larguar nga shtëpia e tyre.

Periskopi.com Lajme

Prindërit dyshojnë se ata po keqpërdoren nga dikush për të kryer punë të paligjshme.

Në Polici thonë se po kërkohen dy miturit, për të cilët kanë marrë informacione se po shesin gjëra të ndryshme nëpër kafeteritë e Ferizajt.

 

1 milion fëmijë në Ukrainën lindore kanë nevojë urgjente për ndihmë

Kombet e Bashkuara kanë thënë se numri i fëmijëve që kanë nevojë urgjente për ndihmë humanitare në Ukrainën lindore gati është dyfishuar gjatë vitit të kaluar.

Periskopi.com Lajme

Numri i këtyre fëmijëve ka arritur në 1 milion.

UNICEF përmes një raporti thotë se kriza është rezultat i “përkeqësimit të vazhdueshëm” të jetës në Ukrainën lindore, ku vlerësohet se 1.7 milion njerëz janë zhvendosur brenda vendit për shkak të dhunës në këtë rajon të Ukrainës.

Mbi 9750 njerëz janë vrarë prejse konflikti ka nisur në prill të vitit 2014 në mes të forcave qeveritare të Kievit dhe separatistëve pro Kremlinit.

“Kjo është një urgjencë e padukshme – një krizë që shumica e botës e ka harruar”, thotë Giovanna Berberis, përfaqësuesja e UNICEF-it në Ukrainë.

Organizata e OKB-së ka thënë se situata është e keqe sidomos për 200 mijë fëmijë që jetojnë brenda 15 km. në të dy anët e zonës së konfliktit në Ukrainën lindore.

UNICEF sërish ka bërë thirrje te të gjitha palët që menjëherë t’i përkushtohen armëpushimit të arritur në Minsk në vitin 2015 dhe të respektojnë ligjin humanitar ndërkombëtar./Rel/.

Mbrojtja e fëmijëve me ligj mbetet larg

Komisioni për të Drejtat Njeriut, Barazi Gjinore, për Persona të Pagjetur dhe Peticione nuk ka arritur të mërkurën që për tri orë të shqyrtojë në tërësi Projektligjin për mbrojtje të fëmijëve. U diskutuan 25 amendamente, në 9 nenet e para të Projektligjit që gjithsej i ka 48, shkruan sot Koha Ditore.

Periskopi.com Lajme

Gjatë mbledhjes disa prej anëtarëve të Komisionit, nisën të dilnin e të hynin në sallë, për dallim prej përfaqësuesve të shoqërisë civile e të Qendrës për Punës Sociale në Prishtinë, që nuk e humbën durimin.

Grupi punues për përpilimin e këtij projektligji, i përbërë nga anëtarë të këtij Komisioni dhe përfaqësues të fushës së mbrojtjes së fëmijëve, ka organizuar deri më tani disa punëtori, por megjithatë kanë mbetur të pakënaqur me arritjet.

Sa kanë paguar çiftet te Gjina Zeqiri për të pasur fëmijë?

Një çift ka rrëfyer për emisionin “Jeta në Kosovë” për përvojën e tyre si pacientë në klinikën e frytnimit artificial që drejtohej nga doktoresha Gjina Zeqiri.

Periskopi.com Lajme

Çifti A që ka folur për emisionin “Jeta në Kosovë” nën anonimitet, kishte pothuajse 20 vjet që kërkonte të ketë fëmijë.  Pas 20 viteve, ky çift kishte vendosur t’i drejtohet Gjina Zeqirit për të kërkuar ndihmë për këtë çështje.

Grua e burrë thonë se kishin dëgjuar fjalë shumë të mira për doktoreshën Zeqiri prandaj kishin vendosur që kërkojnë ndihmë nga ajo.

“Gjina ka thënë pa problem mundeni me kry këtë punë këtu pastaj kena vazhdu tretmanin i cili ka zgjat përafërsisht 1 muaj. Gjatë asaj kohe ia kemi dhanë 1 mijë euro plus harxhimet në barna dhe injeksione”, thotë ky çift.

Prokuroria e Kosovës ka ngritur aktakuzë ndaj Gjina Zeqirit në janar të vitit 2016. Prokuroria pretendon se ka siguruar prova të mjaftueshme dhe dyshimi është i bazuar mirë që në klinikën e saj janë kryer punë të paligjshme.

Por gjykimi ndaj saj nuk është mbajtur asnjëherë sepse ajo është arratisur nga Kosova.

Spitali i saj aktualisht është i mbyllur.

Ndiqeni deklaratën e çiftit të dhënë për emisionin “Jeta në Kosovë”:

Tremben akademikët maqedonas: Të ndihmojmë lindshmërinë e bashkëkombësve, shqiptarët po shtohen

Shqiptarët mund të shndërrohen në shumë pak vjet popullsia shumicë në Maqedoni, sipas statistikave të dhëna dje nga Enti Shtetëror i Statistikës në Maqedoni. Kjo, pasi shqiptarët shtohen me rreth 6 mijë veta më shumë sesa maqedonasit çdo vit, prej së paku 10 vitesh, sipas Entit. Rreziku i “pushtimit demografik” të Maqedonisë nga shqiptarët ka frikësuar akademikët maqedonas dhe politikën e vendit fqinj, të cilët kërkojnë zgjidhje të menjëhershme.

Periskopi.com Lajme

Statistikat

Problemet demografike në Maqedoni priten të jenë prioritet i politikave të qeverisë së Maqedonisë. Problemet demografike në Maqedoni priten të jenë prioritet i politikave të qeverisë së Maqedonisë.

Maqedonasit janë tejet të brengosur me numrin e vogël të lindjeve si dhe rrezikun që për një periudhë jo të gjatë kohore të mbeten popull pakicë në shtetin e tyre.

Nga të dhënat e Entit Shtetëror të Statistikës në Maqedoni kuptojmë se, gjatë vitit 2010, kanë lindur 12.535 fëmijë nga prindër maqedonas, kurse kanë vdekur gjithsejtë 14.298 maqedonas.

Pas barazimit lindjeve dhe vdekjeve, del se numri i maqedonasve etnikë zvogëlohet për 1.763 veta. Ndërkaq e kundërta ka ndodhur tek shqiptarët, në po të njëjtin vit, kanë lindur 7.200 fëmijë nga prindër shqiptarë, dhe kanë vdekur 3.073 shqiptarë, që do të thotë se janë shtuar për 4.127 veta.

 

Akademikët e alarmuar maqedonas

Akademia e Artit dhe Shkencave të Maqedonisë është shumë e brengosur me zhvillimet e fundit të proceseve demografike në Maqedoni.

Si elemente problematike që ndikojnë në demografinë e Maqedonisë potencohet fakti për numrin e vogël të lindjeve të grave nga nacionaliteti maqedonas, ndërkohë që gratë shqiptare, lindin shumë më tepër fëmijë.

Siç mëson agjencia e lajmeve INA, akademikët maqedonas vazhdojnë të kërkojnë nga qeveria e Maqedonisë përpilimin e politikave demografike të cilat do të parandalojnë natalitetin tek shqiptarët.

Analistët shqiptarë theksojnë se rritja e nataliteti tek shqiptarët në Maqedoni është pasojë e shumë faktorëve nga e kaluara, si standardi i ulët i jetesës, papunësia, arsimimi, profesioni, tradita etj.

Ndërsa kreu i partisë më të madhe shqiptare e njëherazi aleat i Nikolla Gruevskit, në qeveri e ka cilësuar këtë mundësi, si një teori antishqiptare. Pak kohë më pare, në një intervistë për “Standard”, Ali Ahmeti, kryetar i Bashkimit Demokratik për Integrim kishte deklaruar se “më duhet të them se ka kështu paragjykime prej të cilave ne distancohemi dhe i vlerësojmë si antishqiptare dhe naziste që burojnë që nga koha e Garashaninit, Cubriloviçit e Andriçit. Shqiptarët e Maqedonisë të ardhmen e tyre nuk e ndërtojnë mbi bazën e natalitetit të diskutueshëm apo mbi numra dhe raporte. Ne jemi realitet në Maqedoni. Shqiptarët janë komuniteti i dytë më i madh në këtë shtet multietnik”.

Tentative e dështuar

Vetëm disa vite më pare, qeveria maqedonase kaloi një ligj që stimulonte me anë të përfitimit ekonomik lindshmërinë në ato komuna ku lindshmëria ishte nën 2,1 fëmijë për femër. Kjo përfshinte të gjitha komunat me shumicë maqedonase, por përjashtonte të gjitha ato shqiptare, me përjashtim të dy prej tyre.

Pak kohë më vonë Gjykata Kushtetuese e shfuqizoi dispozitën e ligjit për sigurimin shëndetësor me arsyetimin se ajo binte ndesh me kushtetutën e vendit duke e cilësuar si diskriminues. Sipas gjykatës, ligji nuk mund të jetë selektiv pasi stimulimi i natalitetit duhet të vlente për të gjithë qytetarët e vendit që do të thotë për çdo grua, pa marrë parasysh vendbanimin e saj.

Nëse shqiptarët do të bëhen apo jo shumicë në Maqedoni, në një të ardhme të afërt, ndoshta mund të hamendësohet vetëm pak muaj më vonë. Kjo, pasi një shenjë e ndryshimeve demografike do të jetë regjistrimi i popullsisë që pritet në vjeshtë të këtij viti. A do të kalojnë shqiptarët, 25.4 për qind të popullsisë sa kanë qenë deri tani? Me shumë gjasa po, sipas analistëve, por sa dhe në çfarë përhapjeje gjeografike, mbetet për tu parë.? (INA)