“Dorëzohet” Bob Dylan, ligjërata për Nobelin: Këngët nuk janë letërsi, ato duhen kënduar

Periskopi.com Kulturë

Bob Dylan plotëson kushtin e vetëm nga Komiteti i Nobelit, që deri më 10 qershor duhej të dërgonte ligjëratën e çmimit, ndryshe do të humbte shpërblimin prej 900 mijë dollarësh. Kështu, vlerësuar si një fjalim elokuent, i jashtëzakonshëm, Dylan ka përmbushur këtë kusht duke incizuar të hënën fjalën e tij në Los Angelos, që shkon 27 minuta, ku flet për muzikën dhe librat që kanë ndikuar në jetën e tij.

Bob Dylan më në fund e ka mbajtur ligjëratën që ishte e domosdoshme me marrjen e çmimit Nobel për letërsi. Kantautori la pothuaj deri në çastet e fundit, pezull pranimin e këtij vlerësimi prej 900 mijë dollarësh. Por, pas kësaj kishte edhe një afat, si kushti i vetëm nga Komiteti i Nobelit që deri më 10 qershor të mbante ligjëratën, ose në të kundërtën do të humbte shpërblimin monetar, e theksuar kjo në shkrimin e BBC, të një dite më parë.

Modest nuk ka qenë aspak Bob Dylan në këtë fjalim që u lexua në Banketin e Nobelit në 10 dhjetor. Ai nuk ishte i pranishëm, si edhe dihej, por fjalimi ishte kushti i vetëm që Komiteti i Nobelit vendos ndaj fituesve që ata ta marrin këtë çmim pasi shpallen fitimtarë.

Dylan e vendosi, një ligjëratë që shkonte 27 minuta e incizuar u dha të dielën në Los Angelos, e transmetuar të hënën në mëngjes.

“Fjalimi është i jashtëzakonshëm dhe, sikur mund të pritet, elokuent. Tani që ai e ka mbajtur ligjëratën, aventurës Dylan po i vjen fundi”, ka shkruar në një postim Sara Danius, sekretare permanente e Akademinë Suedeze, që ndan çmimet “Nobel”.

Gjatë ligjëratës 27-minutëshe të incizuar, postuar dhe në faqen e web-it të Nobelit, këngëtari ka përmendur tre libra që kanë pasur ndikim tek ai: “Moby Dick” të Herman Melville, “Odiseja” të Homerit dhe “Asgjë e re nga fronti i Perëndimit” të Erich Maria Remarques.

“Kur mora këtë Çmimin Nobel për Letërsi, më pyetën saktësisht se si këngët e mia kanë të bëjnë me letërsinë. Doja të reflektoja për këtë dhe të shoh se ku ishte lidhja. Nëse do të kthehesha në fillimin e të gjitha gjërave, mendoj se duhet të filloj me Buddy Holly. Buddy vdiq kur isha rreth tetëmbëdhjetë vjeç dhe ai ishte njëzet e dy vjeç. Që nga momenti që e dëgjova për herë të parë, u ndjeva i afërt. U ndjeva i lidhur, sikur ai ishte një vëlla më i madh. Unë madje mendova se si t’i ngjaja atij. Buddy luante muzikën që më pëlqente- muzikën me të cilën u rrita: rock’n roll, ritëm dhe dëshpërim. Buddy shkroi këngë – këngë që kishin melodi të bukura dhe vargje imagjinative, këndoi në më shumë se disa zëra. Ai ishte arketip. Çdo gjë që nuk isha dhe dëshiroja të isha. M’u desh të udhëtoja njëqind milje për ta parë atë të luante dhe nuk isha i zhgënjyer.

Ai ishte i fuqishëm dhe elektrizues dhe kishte një prani komanduese. Isha vetëm gjashtë metra larg. Ai ishte mahnitës. E pashë fytyrën, duart, mënyrën se si e prekte këmbën, syzet e mëdha të zeza, sytë pas syzeve, mënyrën se si e mbante kitarën, mënyrën se si qëndronte….Ai më mbushi me bindje…, ka thënë që në krye Dylan si u lidh me muzikën dhe vargjet, ndikimin që pati nga Hollu kur “papritmas ndodhi gjëja më e çuditshme. Ai më pa drejt në sy dhe më transmetoi diçka. Diçka që nuk e kisha ditur. Dhe më rrëqethi”.

“Duke i dëgjuar të gjithë ata artistë të hershëm të folkut, dhe duke i kënduar vetë këngët, ju e përvetësoni gjuhën e folur”, ka thënë Dylan. Pastaj ka folur për ndikimet që ka pasur në aspektin letrar. Ai e ka përshkruar “Moby Dick” si “një libër tërheqës, një libër që është i mbushur me skena të dramës së madhe dhe dialog dramatik”.

Për Asgjë e re nga fronti i Perëndimit ka thënë se është një rrëfim horror. “Ky është një libër ku ju e humbni fëmijërinë, besimin tuaj në fjalën domethënëse dhe shqetësimin tuaj për individë”. Për “Odisenë” ka thënë se është libër i mrekullueshëm, temat e të cilit kanë funksionuar në baladat e shumë kantautorëve. Dylan gjithashtu ka folur për domethënien në këngë. “Nëse një këngë ju prek, kjo është më e rëndësishme. Nuk dua ta di se çfarë do të thotë një këngë. I kam shkruar të gjitha llojet e gjërave në këngët e mia. Dhe nuk do të brengosem për atë se çfarë nënkuptojnë ato”. Dylan ka konkluduar se “këngët tona janë gjallë në tokën e jetesës”. “Por këngët nuk janë letërsi. Ato duhen kënduar, jo lexuar. Fjalët në shfaqjet e Shekspirit është dashur të inskenoheshin. Sikurse këngët në tekste që duhet të këndohen, jo të lexohen në një faqe”. “Dhe shpresoj që disa nga ju ta keni shansin t’i dëgjoni këto tekste në mënyrën se si ato kanë pasur qëllim të dëgjohen, në një koncert apo incizim ose kudo qoftë që njerëzit i dëgjojnë këngët ditëve të sotme. Po rikthehem te Homeri, i cili thoshte: ‘më këndo mua, oh Muzë, dhe nëpërmjet meje, rrëfeje historinë”.

35 fakte për legjendën e muzikës rock që fitoi Çmimin Nobel për Letërsi

Bob Dylan ka qenë për më shumë se pesë dekada një influencë e jashtëzakonshme në muzikën dhe në kulturën popullore, jo vetëm me notat muzikore, por edhe me penën e tij. Sot ai fitoi edhe çmimin prestigjioz: Nobelin për Letërsi.

Periskopi.com Kulturë

Çmimi i lakmuar i dorëzohet pikërisht me këtë argument: krijimin e frazave të reja poetike brenda traditës madhështore të këngës amerikane.

I lindur në 1941-shin si Robert Allen Zimmerman, karrierën e tij muzikore Dilan e nisi 1959, duke interpretuar nëpër kafenetë e Minnesota-s.

Vitet ‘60 sjellin bumin e krijimtarisë së tij, një shkëlqim që erdhi bashkë me shndërrimin e këtij njeriu të madh në një historian informal të telasheve të Amerikës.

Këngë si “Blowin in the Wind” dhe “The Times They are A-Changin” u kthyen në himne të antiluftës dhe të lëvizjeve për të drejtat qytetare.

Ka shumë arsye se përse e quajmë një nga figurat më të rëndësishme të kulturës pop e madje përse e cilësojmë një kolos të jashtëzakonshëm.

Këto janë disa prej tyre, që në fakt përbëjnë edhe thelbin e personalitetit dhe të veprës së Dylan:

  1. Ai ka shkruar këngën “Blowin in the wind”. Ai është një nga 100 personat më të famshëm dhe me ndikimin më të madh të shekullit të kaluar.
  2. Arriti që t’u zgjonte adoleshentëve sërish interesin te poezia. Ofroi një rrugë drejt simbolizmit si dhe Rimbaud, Verlaine dhe Baudelaire.
  3. Kur Martin Luther King mbajti fjalimin e tij të famshëm “Unë kam një ëndërr”, Dylan jo vetëm që ishte pjesë e asaj audience, por ishte në skenë, pak hapa larg Martin dhe kishte kënduar të famshmet “Only a pawn in their game” dhe “Blowin in the wind”.
  4. Dylan ishte krijuesi i folk-rokut.
  5. Ishte njeriu që përdori pseudonimet më interesante. Ai e quante veten Robert Milkwood Thomas, Tedham Porterhouse dhe Blind Boy Grunt. Në kohën kur nisi që të prodhonte disqet e tij të para e quante veten Jack Frost.
  6. Ai ishte njeriu që e shpëtoi muzikën folk nga “rrëmbimi” që donin t’i bënin “djemtë me mjekra”, të cilët kishin fantazi për t’u bërë ushtarë, apo marinarë. Sigurisht që kishte edhe të tjerë në këtë rrugë që kishin bërë për këtë muzikë, por ishte Dylan ai që arriti të demokratizonte formën e flokut, sepse kjo lloj muzike i përkiste më shumë shtresës së mesme, që në vitet ’50 përpiqej t’i ikte konformizmit periferik të Amerikës.
  7. Ai ishte mjeshtër i të bërit bashkë të komedisë dhe dramës. Edhe në albumet ku përfshiheshin këngë shumë serioze për luftën si “Masters of War” dhe “A hard Rain’s a-Gonna Fall”, kishte vend për këngë më të lehta, madje edhe këngë plot humor që flisnin për shakatë apo bluzin.
  8. Ishte autori i këngës së parë antidashuri “It Aint me, Baby”.
  9. Kishte një grup mbështetësish të jashtëzakonshëm të quajtur “The Hawks” dhe arriti që ta transformonte këtë grup, djemtë e këtij grupi, në më të famshmin grup të rokut të të gjitha kohërave, si dhe përmes tij hodhi themelet e shumë grupeve të tjera të suksesshme që do të vinin më pas. Ishin grupe që u shndërruan në emblematike dhe që të gjithë ia dinin për nder të madhit Dylan.
  10. Ishte i madh, sepse shkroi “Mr. Tambourine Man”.
  11. Ishte i madh, sepse bëri të pranueshme edhe tekstet e këngëve që ishin pak “të pista”. Deri sa Dylan nxori “Like a Rolling Stone” dhe “Positively 4-the street”, këngët pop kishin tekste shumë të ëmbla dhe pa nuancë seksi, por që i këndonin një dashurie të pastër dhe të panjollë. Befas pas kësaj hapjeje nisën që të dilnin edhe këngë të tjera me nuancë të ndryshme, që u shfaqën edhe te John Lenon.
  12. Ai ishte shpikësi i “Country rock”. Para “Nashville Skyline”, muzika kauntri konsiderohej si një muzikë konservative në rrethet e muzikës rok.
  13. Ai arriti që brenda hapësirës së një albumi të rrokte një tërësi temash dhe nuancash duke filluar nga “Harmond’s folley” te “The voice of a generation”. Kur albumi i tij i parë nuk pati sukses dhe nuk arriti që të bënte shitje të mira, ishin të shumtë ata që fajësuan producentin e famshëm që e mori përsipër, për besimin që pati te Dylani i ri. Vetëm një vit më pas, albumi i tij i dytë përfshinte kryeveprat e tij si “Blowin in the wind”, “A hard Rain’s a Gonna Fall”, “Masters of War” dhe “Don’t think it twice It’s All Right”.
  14. Ai i kushtoi të ardhurat e një albumi të tërë që nxori për Krishtlindje, për të pastrehët. Ndërsa shiste gjithmonë, ai nuk harronte kurrë që kur merrte para t’u jepte atyre që ishin në nevojë.
  15. Ishte autori i njërit prej eventeve muzikore të drejtpërdrejta nga më të veçantit në të gjithë historinë e muzikës rok, me shfaqjen e tij të vitit 1965 në skenën e Festivalit të New Port me një performancë me volum të jashtëzakonshëm. Kombinimi i Dylanit mes muzikës rok dhe asaj folk shtruan rrugën për një rrymë të re, krejtësisht të re dhe të suksesshme.
  16. Dylan iu dha edhe arteve të tjera. Muzika e jashtëzakonshme që ka krijuar nuk e ndaloi aspak që të pikturonte, të shkruante si në rastin e romanit “Tarantula” apo të bënte filma “Renaldo dhe Klara”.
  17. Ishte i pari që pati guximin të krijonte dhe të performonte me këngë që i kalonin 6 minutat. E tillë ishte “Like a Rolling Stone”. Zakonisht deri në atë kohë këngët maksimumi arrinin një kohështrirje prej 4 minutash.
  18. Ky njeri i jashtëzakonshëm u bë një nga ndikuesit më të mëdhenj që patën “Beatles” në këngët dhe muzikën e tyre. “Për javë të tëra kemi luajtur muzikën e Dylan. Ajo thjesht rridhte brenda nesh dhe ne nuk arrinim që të ngopeshim me të”, ka shkruar dikur i madhi tjetër i muzikës, Lenon.
  19. Ai është i madh në vetvete, por edhe shumë i vlerësuar. Është artisti që arriti në karrierën e tij të fitonte çmime të tilla si “Oskar”, Golden Dlobes” dhe “Grammys”.
  20. Dylan është i madh, sepse është “babai” i “Vizionet e Joanës”, që është edhe kënga më e madhe e të gjitha kohërave.
  21. Në maj të vitit 1963, një natë para lançimit të “Freewheelin”, kur e vendosën në censurë në një shfaqje televizive të drejtpërdrejtë, ai në revoltë vendosi që të dilte nga studioja në vend që t’i nënshtrohej censurës së emisionit që i erdhi e papritur. E të mendosh se në atë vit ai ishte thuajse askush dhe se kjo shfaqje do të ishte shumë e rëndësishme për promovimin e tij të ardhshëm.
  22. Dylan është i madh, sepse është edhe më punëtori dhe i palodhuri në të gjithë biznesin e muzikës me turne muzikore që vazhdojnë e vazhdojnë çdo vit në shumë vende të botës, në mënyrë të vazhdueshme dhe të pandërprerë. Çdo vit të paktën organizon dy koncerte të mëdha.
  23. Ai zbuloi një mënyrë të re dhe të zgjuar të komunikimit të artistëve me median. Ishte i pamëshirshëm ndaj atyre që i cenonin integritetin dhe kërkonin ta kanosnin me pa të drejtë, si edhe shumë elegant e plot humor me përgjigjet e tij para publikut dhe gazetarëve, por kurrsesi konsumues dhe ekzagjerues.
  24. Është i madh, se është autori i albumit më të famshëm “Blonde on Blonde”.
  25. Ai ripërcaktoi atë që ishte e pranueshme dhe e mundshme në këngën pop. Stili i tij ishte jashtëzakonisht i artikuluar.
  26. Atij iu kërkua që të shkruante një këngë për një film uestern, në të cilin kishte një rol të vogël dhe kënga që solli është e famshmja “Knocking in the heaven doors”, një këngë që është shndërruar tashmë në një simbol të vërtetë muzikor.
  27. Ishte muzikanti që e bëri harmonikën një instrument në modë dhe i tregoi kulturës pop se sa shprehës mund të ishte ky instrument.
  28. Ishte njeriu që kristalizoi nocionin e protestës sociale si një mjet kulturor.
  29. Në autobiografinë e tij “Kronika”, ai arriti në mënyrë mjeshtërore që t’i shpjegonte publikut edhe mënyrën se si funksiononte arti dhe krijimtaria e tij në vite.
  30. Është mjeshtër në ndërthurjen e këngëve të vjetra me ato të reja në koncertet që jep.
  31. Në turneun e tij të vitit 1970, me grupin “The Hawks” ai, mund të thuhet, se “shpiku” muzikën rok si një rrymë e veçantë e rock and roll. Nuk ishte dëgjuar kurrë më parë një muzikë me një volum dhe fuqi të tillë në skenë.
  32. Kur në vitet ’70, një numër fansash të tij dhe kritikë e konsideruan të “tejkaluar”, ai befas doli me “Blood on the Tracks”, një këngë klasike me një forcë të padiskutueshme. Është një mënyrë, të cilën Dilan e ka përsëritur shumë shpesh, pra një lloj ringjalljeje muzikore pikërisht në momentin kur të gjithë kishin menduar se ai tashmë ishte një yll i shuar.
  33. Me albumin e tij të fundit “Together through life”, ai u shndërrua në debutuesin më të vjetër në moshë në një premierë dhe mbi të gjitha me një album që zuri vendin e parë në klasifikimin amerikan për shumë muaj.

 

  1. Kur ai shkruante një këngë proteste, ajo bënte dallim. Me “The lonesome death of Harriete Carroll”, këngën e fuqishme me të cilën në vitin 1964 protestoi kundër vrasjes së një gruaje të varfër e të zezë që ishte shërbëtore, ai arriti që të ngrinte peshë zemrat e njerëzve.
  2. Dylan është i madh, sepse nuk u shkonte pas tendencave, por i krijonte ato dhe dinte që të tërhiqej në momentin e duhur. Kështu, për shembull, ndërsa rinia perëndimore kishte nisur që të jepej pas këngëve të protestës, ai nisi që të eksploronte një muzikë më personale, me një rikthim në shikimin e vetes dhe brendisë së shpirtit njerëzor.