Kanë kaluar 150 vite prejse është publikuar për herë të parë ‘Krim dhe ndëshkim’.

Kanë kaluar 150 vite prejse është publikuar për herë të parë ‘Krim dhe ndëshkim’

Periskopi.com Kulturë

Romani i mjeshtrit të madh rus dhe njërit nga shkrimtarët më të mëdhenjë të të gjitha kohërave, Fyodor Mikhailovich Dostoyevsky, ka ndikuar në një numër të madh të artistëve – nga shkrimtarët e deri te piktorët – e përveç si realizim letrar, ‘Krim dhe ndëshkim’ ka edhe rëndësi të madhe në politikën bashkëkohore.

Ngjarja është ndërtuar rreth një studenti të varfër Rodion Raskolnikov, i cili e vret plakën fajdexhi. Pjesërisht, ai këtë e kyen për të dëshmuar idenë se njerëzit e jashtëzakonshëm, siç është Napoleoni, nuk janë të detyruar që patjetër të rrespektojnë ligjin. Përveç kësaj, fajdexhia është një “e poshtër” vdekja e së cilës nuk do të bëjë dëm, por përkundrazi, do t’i kontribuojë shoqërisë, transmeton gazetametro.net.

Mirëpo, problemi krijohet kur në momentin e vrasjes së fajdexhies, në dhomë hyn motra e saj më e re dhe zemërmirë. Raskolnikov e vret edhe atë, pa menduar shumë. Nga ai moment Raskolnikov gradualisht desintetizohet, dhe dalin në sipërfaqe pasojat e padëshirueshme të ideve të tijë, të krijuara nën ndikimin e Hegelit dhe Bentamit.

a

EKONOMIA DHE LIBERALIZMI

‘Krim dhe ndëshkim’ është një nga romanët e parë psikologjik, e përveç kësaj është edhe i ngjyrosur me idetë dhe kontekstin politik. Ai paraqet reflektimin kundër liberalizmit ekonomik. Raskolnikov është i hutuar sepse në kokën e tij gjithmonë paraqiten idetë liberale dhe mendimet të cilët revoltohen kundër tyre.

Liberalizmi në ‘Krim dhe ndëshkim’ është paraqitur nëpërmes të njërit prej personazheve më negative – nëpërmes të biznesmenit të pasur Luzhin. Kur Luzini njohëtohet me Raskolnikovin, Dostojevski në të vërtet dëshiron të tregojë “teorinë e rrjedhës” ekonomike, sipas të cilës i gjithë komoditeti i njerëzve të pasur “rrjedhin” nga varfëria e tjerëve përfundi tyre. Luzhin, si një njeri shumë i pasur, e shfytëzon varfërinë e motrës së Raskolnikovit të cilën dëshiron ta merr për grua.

Pandershmëria e ofertës së Luzhinit ishte pika e fundit që e shtyri Raskolnikovin kah vrasja. Në ndërkohë, pika kulminante e romanit – momenti kur Luzhin përpiqet t’i inskenojë gjoja vjedhjen Sonjës, mikes së ngushtë të Raskolnikovit – i ka shërbyer Dostojevskit të paraqes Luzhinin, e me këtë edhe liberalizmin ekonomik, në mënyrën me të  keqe të mundur.

POLITIKA E IDENTITETIT

Armiqësia të cilën Dostojevski ndiente ndaj liberalizmit ndoshta ishte joracionale, por ai ka arritë të përshkruaj dislokimin social dhe pskiologjik të cilin e kanë sjellur ndryshimet e shpejta ekonomike.

Të varfërit kryesisht te Dostojevski rrjedhin nga familjet e pasura të cilat kanë dështuar dhe kanë humbur statusin e vet në vorbullën e ndryshimeve politike. Pikërisht kjo kategori e njerëzve, ka sjellur Brexit’in dhe fitoren e Trump’it – një numër shumë i madhë i njerëzve të suksesshëm ka mbetur pa asgjë gjatë krizave të cilat kanë filluar në vitet e dymijë.

Dostojevski parashikon mënyrën me të cilën dislokimi i shkaktuar me ndryshimet ekonomike sjellë deri te identiteti politik, qoftë ai djathtist apo majtist.

Si Raskolnikov që ishte i humbur në rrethanat e reja të shoqërisë, u kthye në filozofinë mistike, ashtu edhe sot për shkak të rënjes së besimit në institucione dhe sistemin ekonomiko-politik, njerëzit kthehen kah i ashtuquajturi popullizëm.

Përshkrimi i tesioneve nëmes të dy individualëve, bashkësisë dhe modernitetit në ‘Krim dhe ndëshkim’,  të cilat përputhet me rrethanat e sotme politike dhe rëndësinë e  tyre, është i fortë edhe sot si në kohët kur është shkruar libri. Për këtë arsye, ‘Krim dhe ndëshkim’ në plotëkuptimin e fjalës , e paraqet një klasik jashtëkohor.

Vlen të përkujtohet se përkthimin e ‘Krim dhe ndëshkim’ në gjuhën shqipe , si edhe të veprave të tjera të Dostojevskit e ka bërë Fadil Bujari, doajen i gazetarisë dhe i përkthimit, përkthimet  këto të cilat edhe sot lexohen me ëndje nga adhuruesit mbarëshqiptarë të romaneve klasikë.